Wykaz publikacji-Monografie - Edukacja Specjalna

The publication concerns some spheres of psychological and social functioning of the dyslexic adolescents attending secondary schools. Self-esteem, sociometric status and behavior are investigated. The book consists of seven chapters. The first chapter pertains to dyslexia, specific learning disabilities/difficulties/disorders (SLD), learning disabilities/difficulties, learning disorders (LD). In this chapter some facts on the process of differential diagnosis and comorbidity of dyslexia, LD (dyscalculia, speech disorders), some other disorders (emotional disorder, ADHD, CD, ODD, parent-child relation problem) are presented. The relationships between mental retardation and LD as well as handedness and LD are discussed. The etiologies and symptoms are also described. In the second chapter author identifies psycho-social effects of dyslexia and LD (adjustment difficulties with respect to self-esteem, sociometric status and behavior). A review of research on self-esteem, sociometric status and behavior of dyslexic as well as learning disabled individuals is also provided. The third part covers methodological issues. The next three chapters are comprised of the detailed sections on statistical analysis and interpretations of the findings. Self-esteem, self-perception and self-inconsistency (real vs. idealized self); sociometric status, peer acceptance and conduct disorders of dyslexic, learning disabled and non-learning disabled students are taken into consideration. The closing chapter is aimed at discussing the empirical facts. This passage relates to two diagrams that show individual as well as social factors regarding dyslexia, LD, ADHD and related problems. The former drawing demonstrates interactive systems that are engaged in the labelling process of children. The latter is based both on a group problem-solving (all-channel type of communication network) model and an eco-systemic approach proposed by Garner and Gains. This diagram displays how adjustment difficulties are likely to occur in dyslexic students. The relationships among variables connected with family, school and peers, that are visible at the figure, can be inspiring for those who are still in quest for preventive actions.

Książka składa się z dziewięciu rozdziałów. W rozdziale I zaprezentowano dogłębną analizę pojęcia niepełnosprawności. Uwzględniono różnorodne definicje, punkty widzenia i koncepcje. W rozdziale II zapoznano Czytelnika z zagadnieniami dotyczącymi integracji i włączania. Uwzględniono terminologię, cele, założenia, rodzaje oraz dylematy związane z wprowadzaniem idei integracji w życie w różnych krajach, interakcje społeczne. Rozdział III zawiera kwestie terminologiczne, etiologiczne i profilaktyczne dotyczące niepełnosprawności wzrokowej, aspekty odnoszące się do funkcjonowania psychospołecznego osób z niepełnosprawnością wzrokową (mity na temat ślepoty i niedowidzenia, słynni ludzie niepełnosprawni wzrokowo, komunikowanie się z otoczeniem przez osoby z różnorodnymi zaburzeniami widzenia). W rozdziale IV zaprezentowano części programu kształcenia integracyjnego, pt.: "Odkrywanie prawdy o ślepocie - Teczka Nauczycielska" opracowanego w Królewskim Narodowym Instytucie dla Niewidomych w Londynie (RNIB). Program RNIB stanowił inspirację dla twórców polskich scenariuszy zajęć na temat niepełnosprawności wzrokowej. Scenariusze te zastosowano w grupie eksperymentalnej. Rozdział V obejmuje kwestie metodologiczne. Rozdział VI poświęcono analizie poziomu wiedzy o niepełnosprawności wzrokowej uczniów biorących udział w zajęciach na temat problematyki ślepoty i niedowidzenia (grupa eksperymentalna - A) oraz uczniów nie poddanych oddziaływaniu edukacyjnemu w tym zakresie (grupa kontrolna - B). Sprawdzono zróżnicowanie poziomów wyjściowych (badanie pierwsze) i końcowych (badanie drugie) między grupami A i B oraz w obrębie tych samych grup. Rozdział VII zawiera porównanie poziomów wyjściowych i końcowych samooceny badanych, między grupami A i B oraz w obrębie tych samych grup. W rozdziale VIII dokonano eksploracji postaw badanych uczniów, uwzględniając poziomy wyjściowe i końcowe dla każdej grupy z osobna oraz porównując ze sobą wyniki w tym zakresie uzyskane w grupie A i B. Ostatni rozdział prezentuje szczegółową analizę korelacyjną zależności między samooceną badanych a ich poziomem wiadomości o ślepocie oraz między poziomem wiadomościami o ślepocie a postawami badanych wobec niepełnosprawności i niepełnosprawnych. W analizie uwzględniono porównanie poziomów wyjściowych i końcowych w grupie eksperymentalnej i kontrolnej. W ten sposób dokonano "próby monitorowania" dynamiki zmian w zakresie omawianych zależności w obu grupach.

The publication consists of nine chapters. Chapter 1 involves theoretical aspects on disability. It shows a variety of definitions, points of views and concepts. In chapter 2 integration and inclusion are a focus of attention. This section concerns such issues as: distinguishing between integration and inclusion, the aims of integration, inclusive vs. exclusive tendencies in terms of education and society, educational dilemmas in inclusive classrooms across different countries, social interactions. Chapter 3 contains conceptual, etiological, preventive issues with respect to visual disability, certain aspects of psychosocial functioning of the visually impaired (myths and facts on blindness and visual impairment, famous people with blindness and low vision, communication). Chapter 4 presents the contents of inclusive education program "Finding out about blindness - Teacher's Pack", created by RNIB in London. This program was an inspiration for Polish authors of the lesson plans concerning visual disability. The subjects of experimental group took a series of lessons that were designed in accordance with these plans. Chapter 5 highlights some methodological topics. Chapter 6 actually examines the levels of knowledge of visual disability with regard to the subjects attending the classes on blindness and visual impairment (experimental group - A) as well as those who did not take such classes (control group - B). The between-group and within-group comparisons are made. Moreover, group A is assessed at two time-points (before and after the intervention). As for the group B, the effect of intervention could not have been measured. In chapter 7 self-esteem of the subjects in groups A and B is investigated. The statistical comparisons made here are the same as those for the previous chapter. Chapter 8 aims at evaluating the initial and final levels of attitudes towards disability including A and B groups. The expected change in attitudes was measured over a time interval of three months. The final chapter is a complex piece of writing. Its basic purpose is to demonstrate the outcomes of a detailed analysis of correlations with reference to a relationship between the levels of knowledge of visual handicap and self-esteems of the subjects as well as a relationship between the levels of knowledge of visual handicap and their attitudes towards disability. As it was already mentioned, the study of positive and negative correlations was also intended to compare the subjects of A and B group regarding a time span of three months. Thus, some changes in the associations described above could have been noticed for both groups.

W książce zaprezentowano zmienne osobowościowe i społeczne wykorzystywane w badaniach dotyczących nieprzystosowania. Publikacja składa się z siedmiu rozdziałów. W rozdziale pierwszym opisano zaburzenia zachowania i problemy współwystępujące (ADHD, ODD), wybrane objawy asocjalności i antysocjalności u dzieci, młodzieży i dorosłych oraz ich przyczyny w płaszczyźnie makrospołecznej. Ponadto dokonano krótkiej analizy podstawowych pojęć socjologicznych i kryminologicznych takich, jak: patologia, dewiacja, anomia i przestępstwo oraz kryteriów niedostosowania społecznego. Rozdział drugi zawiera koncepcję zachowań problemowych i ryzykanckich Lavery i in. Omówiono w nim nadużywanie i uzależnienie od substancji psychoaktywnej oraz zachowania suicydalne. Rozdział trzeci poświęcono przystosowaniu indywidualnemu i społecznemu. Przedstawiono wybrane doświadczenia psychologii "ja", psychologii społecznej oraz rozwojowej, co może być pomocne w rozpoznaniu kryteriów dobrego przystosowania jednostki. W rozdziale czwartym nakreślono zarys zaburzeń osobowości i emocjonalności, które uznano za najważniejsze z punktu widzenia psychospołecznego. Uwzględniono psychopatię oraz osobowość zależną, lękliwą, paranoiczną i narcystyczną. Mając na uwadze sferę emocjonalną, zaprezentowano zaburzenia lękowe i neurotyzm, zespół stresu pourazowego, zazdrość i zawiść. Rozdział piąty dotyczy zaburzeń seksualnych. Uwzględnia nie tylko zaburzenia poczucia tożsamości płciowej (homoseksualizm, biseksualizm), ale także uzależnienie od seksu oraz zabójstwo o podłożu seksualnym. W rozdziale szóstym dokonano analizy wybranych filmów, będących ilustracją ważnych dla nieprzystosowania zagadnień takich jak np. psychopatia, antysocjalne zaburzenie osobowości, lękliwość, zespół stresu pourazowego, inne zaburzenia emocjonalne i zachowania.
Natomiast ostatni, siódmy rozdział podkreśla systemowy charakter nieprzystosowania. W podrozdziałach skupiono się na znaczeniu oddziaływań zachodzących między jednostką a środowiskiem społecznym i vice versa na poziomie mikrosystemu (rodzina i małżeństwo), mezosystemu (szkoła i grupa rówieśnicza) oraz egzosystemu społecznego (wpływ środków masowego przekazu, społeczeństwo). W zakończeniu podjęto próbę prezentacji własnej koncepcji nieprzystosowania, uwzględniając komponenty psychospołeczne. Powstała ona na podstawie wcześniejszych analiz empirycznych i teoretycznych prowadzonych w Polsce i na świecie.

The book's basic purpose is to show variables concerning personality and milieu that should be found useful in designing the research projects on maladjustment. The publication consists of seven chapters. The first one provides an interdisciplinary overview of conduct disorders and comorbid problems (ADHD, ODD), some symptoms of asocial and antisocial behaviors as well as etiological, social factors measured exclusively on a macro-scale level. Moreover, some basic terms in sociology and criminology such as : pathology, deviation, deviance, anomie, delinquency, offence, crime, and diagnostic criteria on social maladjustment are defined. The second chapter contains a concept of problem and risk behaviors by Lavery and other American researchers. It is focused on the behaviors that are associated with substance abuse and suicide. Chapter 3 refers to adjustment and a well-adjusted individual. Both personality and social environment are taken into account. Some views held by psychology of self, social psychology and developmental psychology are presented. They can be helpful in recognizing the factors that lead to both adjustment and maladjustment. The fourth chapter pertains to the personality disorders and emotional difficulties that should be seen not only from a medical but also a psychosocial perspective. Psychopathic, dependent, avoidant, paranoid and narcissistic personality disorders are included. Considering emotional dimension, anxiety disorders, specific phobias, neurosis, post-traumatic stress disorder (PTSD), jealousy and enviousness are discussed. The fifth chapter covers sexual disorders and somehow a wide scope of problems: gender identity disorders (homosexuality, bisexuality); sexual addiction and sexual homicide. In sixth chapter the author takes an interesting approach to familiarize the readers with maladjustment. This passage contains the reviews of the films that can illustrate personality and social issues in regard to this occurrence. Their plot pertains to many problems including psychopathic and antisocial personality disorder, anxiety disorders, PTSD, phobias, other emotional and behavioral difficulties. The last chapter is the longest piece of writing. It is intended to persuade the readers to view maladjustment as an ecological framework. The smaller parts of it focus on the relationship that every person establishes with respect to environment. The human milieu involves microsystem (family and marriage), mesosystem (school, peer group, community) and exosystem (mass media, society). The Epilogue summarizes a variety of the research findings on maladjustment . It contains a figure indicating relationships among a series of variables that are linked to personality and social environment. The author's model actually points to various personal and ecological factors that contribute to maladjustment.

Celem badań było określenie poziomu wyuczonej bezradności gimnazjalistów z trudnościami w uczeniu się (LD) i towarzyszącym zespołem deficytu uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) oraz jego psychospołecznych korelatów. Na podstawie analizy literatury określono trzy wymiary wyuczonej bezradności: (1) wymiar poznania (bezradność intelektualna na lekcjach języka polskiego i matematyki), (2) kontrolowalności (lokalizacja poczucia kontroli w sytuacji osiągnięcia sukcesu i poniesienia porażki), (3) zachowania (poczucie własnej skuteczności). Ponadto zbadano wybrane sfery funkcjonowania psychospołecznego (korelaty), tj. samoocenę, postawy wobec trudności w uczeniu się i zaburzeń towarzyszących oraz wsparcie edukacyjne i społeczne. W badaniach uczestniczyły trzy grupy gimnazjalistów z trzecich klas: z trudnościami w uczeniu się i towarzyszącym zespołem ADHD (grupa A), mający tylko trudności w uczeniu się, tylko syndrom ADHD lub jedynie zespół zachowań buntowniczo-opozycyjnych (ODD) (grupa B) oraz nieprzejawiający ani trudności w uczeniu się, ani innych zaburzeń (grupa C). Trudności w uczeniu się i zaburzenia towarzyszące (ADHD, ODD) u uczniów zostały zdiagnozowane przez szkołę. Zastosowano skale obserwacyjne dla nauczycieli, które dotyczyły objawów tych zaburzeń u uczniów. W monografii zaprezentowano również wyniki eksploracji związków między wymiarami wyuczonej bezradności a sferami funkcjonowania psychospołecznego badanej młodzieży z trzech grup. Badani gimnazjaliści różnili się nie tylko w zakresie wymiarów wyuczonej bezradności i ich korelatów psychospołecznych, ale i w odniesieniu do zanotowanych zależności między zmiennymi. Uczniowie ze współistniejącymi syndromami LD i ADHD, zdiagnozowanymi przez nauczycieli, cechowali się największą wyuczoną bezradnością we wszystkich jej aspektach. Współwystępowanie trudności w uczeniu się i zespołu ADHD miało również swój udział w różnicach między badanymi grupami gimnazjalistów dotyczących poziomu funkcjonowania psychospołecznego w wymiarach: samooceny, postaw wobec trudności w uczeniu się i zespołu deficytu uwagi z nadpobudliwością i wsparcia edukacyjnego oraz społecznego. Na podstawie analizy regresji wielokrotnej udało się ustalić, że siła związku między bezradnością intelektualną (wymiar poznania) a samooceną była największa w grupie cechującej się współistnieniem LD i ADHD. Pozwoliło to na potwierdzenie hipotezy głoszącej, że kryterium współwystępowania będzie oddziaływało na zależność między tymi zmiennymi.

The research findings concern learned helplessness and its psychosocial correlates regarding middle school students with learning disabilities (LD) and comorbid disorders (attention deficit hyperactivity disorder - ADHD). The review of many interdisciplinary studies enabled me to identify three dimensions of learned helplessness: (1) cognition (intellectual helplessness connected with learning Polish and math at school), (2) uncontrollability (locus of control for success and failure), (3) behavior (self-efficacy). Furthermore, three spheres of psychosocial functioning (correlates) were investigated: self-esteem, attitudes towards LD and ADHD, educational and social support. The study involved the three groups of middle school students: with learning disabilities and co-occurring ADHD (group A), having single problem in learning (LD) or in attentional, behavioral, emotional domain (ADHD, oppositional defiant disorder - ODD) (group B), having neither LD, ADHD nor ODD (group C). The B and C were comparison groups. Learning disabilities and comorbid disorders (ADHD, ODD) in adolescents were identified by school system. The LD and comorbid disorders checklist for teachers had been used to qualify all the adolescents for three separate groups. The monograph contains the analysis of correlations between learned helplessness and psychosocial spheres regarding three groups of adolescents. Taking into consideration both dimensions of learned helplessness and its psychosocial correlates, the groups differed from each other. The students with comorbid LD and ADHD recognized by teachers showed the highest level of learned helplessness. The concomitance of LD and ADHD contributed also to the group differences with respect to psychosocial correlates: self-concept, attitudes towards LD and ADHD, educational and social support. A multiple regression analysis yielded the strongest correlation between intellectual helplessness (cognition) and self-esteem in regard to group A (co-existence of LD and ADHD). Taking into account the aforementioned relationship the hypothesis on the comorbid disorders contribution was supported.