Kart informacyjne RNIB-2

Odkrywanie prawdy o ślepocie

KARTY INFORMACYJNE - CZĘŚĆ 2

Zatrudnienie niewidomych i niedowidzących

25% ludzi niewidomych w wieku produkcyjnym jest zatrudnionych. W porównaniu do całej populacji zatrudnionych, ta grupa inwalidów wzroku zajmuje przede wszystkim stanowiska pracy nie wymagające żadnych kwalifikacji lub wymagające kwalifikacji niepełnych. Tylko niewielka liczba niewidomych pracuje zawodowo na stanowiskach w pełni wykwalifikowanych i menedżerskich. Istnieje wiele przyczyn takiego stanu rzeczy. Wśród nich można wymienić następujące: brak przygotowania zawodowego, brak odpowiedniego wsparcia, w tym technicznego, brak zaufania do ludzi niewidomych i negatywne postawy ludzi widzących. Ludzie niewidomi i słabowidzący potrzebują specjalnego przygotowania, aby wykonywać pracę zawodową, podobnie jak ludzie widzący. W niektórych przypadkach mogą oni wymagać dłuższego przygotowania, dostosowanego do ich indywidualnych potrzeb. W niektórych przypadkach warunki zewnętrzne pracy muszą ulec adaptacji. Może ona polegać na przesunięciu biurka w celu uzyskania maksymalnej ilości światła w pomieszczeniu. Niektórzy ludzie z osłabionym wzrokiem potrzebują specjalistycznego wsparcia technicznego (specjalnych pomocy, gadżetów, urządzeń technicznych), umożliwiającego im wykonywanie takiej samej pracy jak osobie widzącej. Wsparcie techniczne stanowi szereg rzeczy, obiektów o różnym stopniu złożoności: od grubego pisaka (flamastra) z filcową końcówką do pisania, co umożliwia łatwiejsze odczytywanie napisanego tekstu, aż do wyszukanych komputerowych edytorów tekstu i elektronicznych czytników zawartości ekranu monitora, które podają informacje w brajlu lub w "mowie syntetyzowanej" emitowanej przez syntetyzer mowy. Wielu ludziom z uszkodzonym wzrokiem brakuje pewności siebie odnośnie własnych zdolności. To poczucie braku pewności siebie utrwala się i wzmacnia za sprawą uprzedzeń i stereotypów dotyczących możliwości i zdolności osób niewidomych. Jeśli inni ludzie powtarzają ci wiele razy, że nie umiesz czegoś zrobić, to w końcu w to sam uwierzysz. Wielu ludzi jest nieświadomych w zakresie specjalnych potrzeb i zdolności osób niepełnosprawnych. Ludzie widzący nie rozumieją niewidomych i ślepoty. Sądzą, że niewidomi nie umieją pracować, a co więcej, że mogą oni wykonywać jedynie zawody, które wykonywali niewidomi od zamierzchłej przeszłości, jak np. strojenie fortepianów lub plecenie koszyków. W przeszłości ludzie niewidomi byli wyznaczani do prac lub zajęć, uważanych za odpowiednie dla nich przez widzących. Były to elementarne prace manualne, ręczne, a także "żebranie na ulicy". Uważa się, że wielu ludzi niewidomych pracuje w zakładach pracy chronionej lub we własnych domach (chałupnictwo), ale tylko niewielu ma takie umiejętności, które umożliwiłyby założenie własnego biznesu. Współcześnie ludzie niewidomi mogą wykonywać większość zawodów, gdy zapewni się im właściwe przygotowanie, wsparcie i pomoc. Są np. niewidomi politycy, prawnicy, biznesmeni, menedżerowie, pielęgniarki, nauczyciele, malarze, informatycy.

Zawody dostępne dla niewidomych i niedowidzących

Na tej karcie informacyjnej znajduje się lista zawodów, które mogą być wykonywane przez ludzi niewidomych i niedowidzących. Zawody wybrano intencjonalnie, umieszczając te, których wykonywanie przez niewidomych może wydawać się nieprawdopodobne w opinii ludzi widzących. To, jaki zawód może wykonywać dana osoba, zależy od wielu czynników, tj. stopnia utraty wzroku, zakresu pola widzenia, poziomu przygotowania zawodowego, oprzyrządowania i sprzętu rehabilitacyjnego, zakresu otrzymywanego wsparcia, możliwości dostosowania określonego zawodu do potrzeb osoby niewidomej lub słabowidzącej, poziomu zadowolenia z wykonywanej pracy. W końcu nie każdy chce zostać królem!

Lekarz
Telefonista (obecnie zawód wymarły, dzisiejszy konsultant w biurze obsługi klienta)
Księgowy
Aktor
Pisarz
Mechanik rowerowy
Projektant gier planszowych
Konstruktor łodzi
Tłumacz
Niezależny przedsiębiorca
Dostawca artykułów żywnościowych
Urzędnik państwowy
Programista komputerowy, informatyk
Tancerz
Disc jockey
Inżynier
Krawiec, krawcowa
Robotnik w fabryce
Farmer, rolnik
Manager, kierownik działu w firmie, biurze
Hotelarz
Dekorator wnętrz
Wynalazca
Sędzia
Dziennikarz
Ogrodnik
Operator obrabiarki
Prawnik
Lord, członek Niższej Izby Brytyjskiego Parlamentu
Poseł w parlamencie, w Izbie Gmin
Pielęgniarka
Malarz
Fotograf
Fizjoterapeuta
Stroiciel fortepianów
Gwiazda muzyki pop, rocka itp.
Kurator sądowy
Rzeźbiarz
Sekretarka
Pracownik socjalny
Nauczyciel

O alfabecie Braille'a i Moona

Dla wielu ludzi niewidomych niezależność, która przejawia się w posiadaniu zdolności do samodzielnego czytania jest kluczową sprawą. Od setek lat ludzie eksperymentują z różnymi rodzajami wypukłego pisma, odczytywanego dotykowo. Najwcześniejszym rodzajem wypukłego pisma jest wynalazek arabskiego profesora z XIV wieku, będący systemem identyfikowania jego książek i robienia notatek.

Alfabet Braille'a

W czasach Louisa Braille'a istniało około 20 różnych systemów wypukłego pisma. Większość z nich była wynaleziona przez ludzi widzących. Systemy te były często łatwiejsze do odczytywania za pomocą wzroku niż dotyku, a druk był zwykle wytłaczany w drukarniach, co uniemożliwiało osobom niewidomym samodzielne pisanie za pomocą tych systemów. Louis Braille - syn szewca urodził się koło Paryża w 1809 roku. Utracił wzrok we wczesnym dzieciństwie na skutek nieszczęśliwego wypadku (zabawa jednym z narzędzi ojca). Uczęszczał do szkoły w Paryżu, gdzie nauczył się czytać wypukły druk. Będąc tam nauczycielem, udoskonalił obowiązujący system pisma, tak aby ludzie niewidomi mogli posługiwać się nim zarówno przy pisaniu, jak i czytaniu. Wynaleziony przez niego system - brajl - opiera się na sześciopunkcie i zasadzie domina. Zawiera 63 oznaczenia tworzące wszystkie możliwe kombinacje wypukłych punktów. 26 znaków stanowi litery alfabetu, przy czym 10 układów punktów to znaki interpunkcyjne. Tekst w brajlu odczytuje się litera po literze, tak jak w czarnodruku. System ten nazywany jest "brajlem stopnia I" lub brajlem nieskróconym. Jest w języku angielskim rzadko stosowany, gdyż tekst napisany za pomocą niego zajmuje dużo miejsca, a czytanie zajmuje dużo czasu. "Brajl stopnia II" został opracowany po to, by zmniejszyć objętość tekstu książek brajlowskich i sprawić, by czytanie przebiegało szybciej. Inne układy wypukłych punktów niż w brajlu stopnia I są stosowane dla oznaczenia powszechnych literowych kombinacji w języku angielskim, np. OW, ER i słów takich jak AND (i) , FOR (dla). Kombinacje dwóch symboli liter brajlowskich są także stosowane dla oznaczenia niektórych słów, np. THROUGH (przez).

Alfabet Moona

Niektórzy ludzie, szczególnie ci, którzy stracili wzrok kiedy byli w starszym wieku z trudnością mogą nauczyć się brajla. Jednak mogą czytać moonem. Jest to system pisma wypukłego obejmujący odczuwalne dotykowo układy linii prostych, krzywych, elips i łuków. Doktor William Moon wynalazł ten system w 1847 roku. Był osobą niedowidzącą jako dziecko, a stał się niewidomym kiedy miał 21 lat. Wkrótce opanował wszystkie, dostępne systemy wytłaczanego pisma i stwierdził, że żaden z nich nie był naprawdę zadowalający. Moon zawiera niektóre zwykłe litery alfabetu łacińskiego, ale w uproszczonej formie; a także inne znaki stanowiące proste i haczykowate linie, krawędzie, półkola itp. Alfabet Moona stanowi tylko 9 symboli, które jednak różnią się położeniem i reprezentują wszystkie litery łacińskie. Do 1986 roku teksty moonowskie były wytwarzane przez RNIB na potężnych prasach drukarskich. Później moonwriter, tj. maszyna do pisania w alfabecie Moona, mająca wygląd zwykłej maszyny umożliwiała korzystanie i posługiwanie się tym alfabetem przez niewidomych w domu.

Białe laski

Biała laska pełni dwie funkcje. Może być używana jako symbol (znak rozpoznawczy) i jako przyrząd (pomoc) do samodzielnego poruszania się.

Biała laska jako symbol (znak rozpoznawczy)

Biała laska wskazuje, że dana osoba jest niewidoma. To niekoniecznie oznacza, że nie ma ona w ogóle zdolności widzenia, ale oznacza, że jest np. słabowidząca.

Biała laska z czerwonymi paskami wskazuje, że osoba jest głuchoniewidoma. Ludziom głuchoniewidomym z trudnością przychodzi bezpieczne poruszanie się w terenie, ponieważ poza tym, że nie widzą, to jeszcze nie mogą oni słyszeć ruchu ulicznego, ani innych odgłosów z zewnątrz.

Samodzielne poruszanie się

Niektóre białe laski mogą być także używane jako przyrząd do samodzielnego poruszania się. Długie białe laski i prowadzące laski są dłuższe i mocniejsze od białych lasek, które pełnią głównie rolę znaku rozpoznawczego. Z tego powodu długie i prowadzące laski mogą być używane do sprawdzania, czy droga jest wolna od przeszkód, tj. do bezpiecznego poruszania się z ominięciem przeszkód. Biała laska jest przemieszczana z jednej strony podłoża, po którym stąpa osoba niewidoma, na drugą ruchem wahadłowym w trakcie poruszania się osoby, a wszystkie przeszkody na drodze są w ten sposób rozpoznawane zanim niewidomy się do nich zbliży. Powyżej opisana technika poruszania się za pomocą białej laski może by bardzo skuteczna, ale jej opanowanie wymaga wielu miesięcy treningu, ćwiczeń, aby uzyskać biegłość w posługiwaniu się tą techniką, co jest niezbędne do samodzielnego chodzenia po ulicach ruchliwych miast.

Laski składane

Wiele lasek jest składanych, tak więc osoba niewidoma może ją rozłożyć i ponownie złożyć w razie konieczności. Jeśli zobaczysz osobę niewidomą składającą laskę, to nie znaczy, że ona odzyskała nagle wzrok albo, że udawała osobę niewidomą. Nie miała po prostu potrzeby, aby się nią posługiwać w danej chwili.

Laski zwykłe, spacerowe

Jedyną laską białą, która nie może być złożona jest biała laska spacerowa. Jest to zwykła laska spacerowa pomalowana na biało, aby wskazać, że osoba jest słabowidząca. Laska taka służy także jako podparcie dla ludzi, którzy są słabi lub niedołężni.

Laski laserowe

Istnieje pewna liczba pomocy służących do poruszania się, będąca wytworem najnowocześniejszej techniki. Przykładem może być laska laserowa, która emituje promienie laserowe, które odbijają się od przeszkód i zapewniają informację zwrotną o ich obecności na drodze. System wykorzystywany przez taką laskę jest podobny do systemu nawigacji, którym posługują się nietoperze. Urządzenia takie są wciąż unowocześniane i są używane przez zdecydowaną mniejszość ludzi niewidomych. Trudno jest posługiwać się nimi i są one bardzo drogie. Możliwe jest, że postęp techniczny w przyszłości sprawi, że nastąpi obniżka cen tych urządzeń.

Przeszkody

Wielu ludzi niewidomych ma zachowane wystarczające resztki wzroku, aby byli oni w stanie dostrzec przeszkody, które są dobrze widoczne. Inni niepełnosprawni wzrokowo mogą omijać przeszkody, wysyłające słuchowe i odczuwalne dotykowo ostrzeżenia.

Psy - przewodnicy

Psy - przewodnicy stanowią bardzo dobrą pomoc w samodzielnym poruszaniu się dla niektórych niewidomych. W Wielkiej Brytanii jest około 6.500 psów - przewodników, chowanych i tresowanych przez Guide Dogs for the Blind Association, stowarzyszenie powołane w celu przygotowywania psów do pełnienia roli przewodników ludzi niewidomych. Stowarzyszenia takie istnieją także m.in. we Włoszech i w Polsce. Pomysł wykorzystania psów do prowadzenia ludzi niewidomych narodził się w Niemczech po I wojnie światowej. Istniała tam znaczna liczba kombatantów wojennych, którzy utracili wzrok podczas tej wojny, jak i psów, które były początkowo tresowane dla celów militarnych. Obecnie psy - przewodnicy są specjalnie chowane i tresowane, aby przygotować je do "pracy" z osobą niewidomą. Psy nie mogą być ani nerwowe, ani nadpobudliwe. Muszą być odporne na hałas ruchu ulicznego i tłumu. Muszą być także inteligentne i spokojne. Najbardziej odpowiednimi rasami do tego celu są labrador (pies myśliwski) i owczarek niemiecki. Szczeniaki psów są chowane w domu, a nie w zakładzie hodowlanym, aby przyzwyczaić je do życia rodzinnego, razem z ludźmi. Są one także zabierane do sklepów, a także do autobusów i pociągów, co sprawia, że przyzwyczajają się one do życia w ruchliwym mieście. Kiedy psy ukończą 1 rok życia są przedstawiane swoim przyszłym, niewidomym właścicielom w ośrodku szkoleniowym. Właściciel wspólnie z psem odbywają tam kurs, który ma za zadanie nauczyć ich współpracy w dobrze rozumiejącym się zespole. W "czasie pracy" pies przewodnik nosi na sobie specjalną obrożę (uprząż), aby zasygnalizować fakt prowadzenia osoby z inwalidztwem wzroku. Jest to także znak ostrzegawczy dla innych ludzi, że nie można tego psa rozpraszać, zaczepiać. Bezpieczeństwo psa i jego właściciela zależy od tego, czy uwaga psa jest w pełni skoncentrowana na tym, co jest najważniejsze podczas spaceru z osobą niewidomą. Zatem bardzo ważną sprawą jest to, aby nie rozpraszać takiego psa przez proponowanie mu jakiejś przekąski, mówienie do niego, czy też głaskanie go. W chwili przechodzenia przez jezdnię pies nauczony jest zatrzymywania się przy krawężniku. Gdy niewidomy właściciel nie słyszy żadnych nadjeżdżających pojazdów, to daje jakby wtedy psu komendę "naprzód!". Jeśli pies także nie widzi żadnych przejeżdżających w danym momencie samochodów i przejście jest bezpieczne, to wtedy przeprowadza właściciela na drugą stronę ulicy. Wbrew popularnemu przekonaniu, to nie pies decyduje o wybranej przez niewidomą osobę drodze. To osoba z inwalidztwem wzroku decyduje o wyborze trasy i podejmuje sama decyzje. Psy - przewodnicy nie wiedzą bowiem jak odczytać numery autobusów, ani nie rozpoznają znaków drogowych, symboli informacyjnych, czy napisów na szyldach sklepowych. Pomimo tego, że psy - przewodnicy są starannie przygotowywane do pełnienia tej roli, to każdy z nich ma swoją własną osobowość i psychikę. Ważną sprawą jest dobranie właściwego psa dla każdego właściciela. Może być fatalne w skutkach, na przykład, dobranie ogromnego i potężnego psa - wilczura właścicielowi, który lubi wolno spacerować. Bardzo niewielu ludzi z inwalidztwem wzroku w Wielkiej Brytanii ma psa - przewodnika. Jest kilka przyczyn takiego stanu rzeczy. Większość ludzi niewidomych jest w podeszłym wieku. Większość ma dodatkowe kalectwo lub schorzenie, a wielu jest "przywiązanych do swojego domu". Ludzi starsi, niewidomi nie są zdolni do opiekowania się zdrowym i żywotnym zwierzęciem, które potrzebuje być karmione, "ćwiczone" regularnie i wyprowadzane codziennie na dwór. Wielu ludzi niewidomych woli korzystać z innych form pomocy, takich jak białe laski lub ludzie widzący (pomoc widzącego przewodnika).

Co widzą ludzie niewidomi?

To ile dana osoba może widzieć zależy od wielu czynników, ale najważniejszym z nich jest to w jaki sposób funkcjonują jej oczy. Oczy niektórych ludzi funkcjonują wyjątkowo dobrze, gdy zarazem innych nie funkcjonują wcale. Większość ludzi "znajduje się pomiędzy" tymi dwoma rodzajami funkcjonowania wzrokowego, chociaż ludzie młodzi mają tendencję, aby mieć lepszy wzrok niż starsi. W przybliżeniu 1 na 12 mężczyzn i 1 na 250 kobiet ma ślepotę na barwy. Większość nie odróżnia czerwonego i zielonego, a barwy te mogą wydawać im się szare. Mniejsza liczba ludzi nie odróżnia żółtego od niebieskiego, a niektórzy mają kłopoty z rozpoznawaniem czerwonego i brązowego lub niebieskiego i zielonego. Niektórzy noszą okulary lub szkła kontaktowe, ponieważ ich wzrok nie jest bardzo dobry. Nosząc okulary mogą oni widzieć tak dobrze, albo prawie tak dobrze, jak ludzie mający dobry wzrok. Niektórzy ludzie mają bardzo słabiutki wzrok, albo nie mają go wcale. Nawet nosząc okulary nie są oni w stanie widzieć, tak jak ludzie z dobrym wzrokiem. Tę grupę określa się mianem "ludzi niewidomych, słabowidzących". Pojęcie "słabowidzenie" lub "słabowzroczność" oznacza w tym wypadku, że oko nie funkcjonuje bardzo dobrze. Ludzie słabowidzący widzą w bardzo różnym zakresie, ponieważ ich widzenie jest pogorszone w różnych stopniach. Niektórzy ludzie mają wzrok bardziej pogorszony niż inni.

Grupę osób z pogorszonym widzeniem można podzielić na dwie mniejsze grupy:

Te osoby, które są niewidome.
Te osoby, które są niedowidzące i szczątkowo widzące.

Ta druga grupa jest najliczniejsza, a szczątkowe widzenie i niedowidzenie odnoszą się do widzenia niekompletnego. "Niedowidzieć" znaczy widzieć "wycinkowo", "cząstkowo". Pierwsza grupa jest najmniej liczna. Większość ludzi, którzy są niewidomi może obecnie widzieć, ale w obrazie, który odbierają jest wiele ograniczeń. Tylko jedna osoba na pięć niewidomych nie widzi nic. Pozostała czwórka ma zachowane użyteczne resztki widzenia. Zakres zachowanych resztek widzenia jest różny u każdej osoby. WHO definiuje ślepotę jako niezdolność do rozróżnienia palców u ręki z odległości 3 metrów lub mniejszej. W Wielkiej Brytanii osobę rejestruje się jako niewidomą, gdy jest ona niezdolna do odczytywania liter na samej górze tablicy okulistycznej w tradycyjnym teście do badania ostrości widzenia, z odległości 6 metrów, nosząc nawet w okulary. Niektórzy ludzie mogą odczytać litery z górnego wiersza z tej odległości, ale mają bardzo ograniczone pole widzenia, co czyni ich "na tyle niesprawnymi wzrokowo, że są oni uważani także za niewidomych".

Dzieci niewidome i słabowidzące w szkole

RNIB wierzy w to, że jest organizacją dostarczającą szerokiej rzeszy specjalistów i środków materialnych na edukację, co umożliwia dzieciom z uszkodzeniami wzroku zdobycie wykształcenia dostosowanego do ich potrzeb. Niektóre dzieci chodzą do takich samych szkół, jak ich widzący rówieśnicy. Inne z kolei dzieci uczęszczają do szkół specjalnych. Niektóre z nich tam nocują a inne przebywają tam tylko w dzień, na zajęciach dydaktycznych. Niektóre szkoły funkcjonują pod egidą lokalnych władz, a inne prowadzone są pod patronatem organizacji społecznych takich jak RNIB. W szkołach wzorcowych dzieci słabowidzące znajdują specjalistyczną pomoc ze strony personelu szkoły, a także mogą korzystać z całej gamy specjalistycznego sprzętu. Według założeń programu narodowego Wielkiej Brytanii (ang. national curriculum) dziecko słabowidzące musi opanować specjalne techniki, np. posługiwanie się komputerem z przystawką syntetyzera mowy lub nauczyć się dotykowych systemów pisania i czytania, np. brajla. Każde dziecko słabowidzące jest indywidualnością samą w sobie, a więc będzie uczyło się za pomocą takich sposobów, które odpowiadają najlepiej jego potrzebom. Nawet dzieci cierpiące na takie samo schorzenie wzroku mogą stosować różne sposoby pracy umysłowej. Dobór metod jakimi posługuje się dane dziecko zależy od wielu czynników w tym: stopnia utraty wzroku, ogólnego poziomu rozwoju, poziomu intelektualnego, osobowości. Do innych ważnych czynników należy zaliczyć: szkołę i warunki jakie jest w stanie zapewnić szkoła, a także wsparcie i pomoc ze strony nauczycieli, kolegów, rodziny.

Poza umiejętnościami zalecanymi przez program narodowy większość dzieci niewidomych musi opanować następujące umiejętności praktyczne, które umożliwią im niezależne funkcjonowanie społeczne w przyszłości:

umiejętności samodzielnego poruszania się w szkole, w domu, w społeczności lokalnej
umiejętności życia codziennego takie jak: stawianie czoła niewłaściwym postawom i wyobrażeniom w stosunku do ślepoty, kreowanym przez ludzi widzących (są to umiejętności, które powinni opanować także dorośli, którzy utracili wzrok w okresie późniejszym).

W dalszej części tej karty informacyjnej opisane zostaną metody uczenia się dzieci słabowidzących w szkole. Nie jest to opis wyczerpujący, a metody są pogrupowane według przedmiotów programu nauczania. Należy pamiętać o tym, że bezpieczeństwo dziecka jest sprawą najważniejszą, chociaż nie można oczywiście chować dziecka pod matczyną spódnicą.

Matematyka

Arytmetyki można uczyć stosując liczydła "abacus" i inne systemy dotykowe takie jak klocki konstrukcyjne. Wiele dzieci widzących uczy się wielu pojęć w ten sposób. Bardziej złożonych umiejętności arytmetycznych można uczyć posługując się notacją matematyczną w alfabecie Louisa Braille'a. Cyfry w brajlu zapisujemy, umieszczając przed pierwszymi 10 literami (A-J) znak liczby (numeryk) i otrzymujemy 1 - numeryk plus A, 2 - numeryk plus B, 0 - numeryk plus J itd. Stosując tę notację 123 zapisujemy ABC poprzedzone znakiem liczby - numerykiem. Istnieją oddzielne oznaczenia symboli arytmetycznych, tj. plus, minus itp. Geometrii i pomiarów można nauczyć się za pomocą linijek brajlowskich i kątomierzy z oznaczeniami brajlowskimi. Możliwe jest także zastosowanie specjalnego papieru, który zachowuje wypukłe linie, gdy się na nim pisze, rysuje. Złożonych umiejętności można nauczyć się stosując mówiące kalkulatory lub komputery wyposażone w syntetyzer mowy lub brajlowskie i dużo-drukowe przystawki.

Środowisko społeczno-przyrodnicze

Wiele pojęć naukowych jest obrazowanych na wykresach, modelach lub nawet jeszcze lepiej na naturalnych obiektach. Najlepszym sposobem zrozumienia tych pojęć jest poznanie wielozmysłowe. Nawet wykresy są dostępne dla dzieci niewidomych, gdy są one wykonane we właściwej formie, tj. dotykowej. Dzieci niewidome przeprowadzają takie same eksperymenty jak dzieci widzące, chociaż czasami metoda eksperymentalna może wymagać nieznacznej adaptacji. Byłoby trudno dziecku całkowicie niewidomemu, stwierdzić, że kawałek papieru lakmusowego zmienił barwę. W tym wypadku dziecko takie powinno pracować w parze z dzieckiem, którego widzenie jest w mniejszym stopniu obniżone.

Geografia - historia

Geografii fizycznej można uczyć posługując się mapami wypukłymi, które są kolorowe i mają napisy w dużym druku lub brajlu. Można wykorzystywać także wykresy. Obu przedmiotów można nauczać przez wycieczki krajoznawcze.

Muzyka

W alfabecie Braille'a istnieje notacja muzyczna, ale jest ona dosyć skomplikowana i nie uczymy jej młodszych dzieci. Podobnie jak ma to miejsce u widzących, systematyczne ćwiczenia i pamięć odgrywają największą rolę w nauczaniu muzyki młodszych dzieci (należy pamiętać, że dzieci niewidome nie rodzą się z lepszym zmysłem słuchu niż dzieci widzące, ale mogą one lepiej rozwijać umiejętność słuchania, co kompensuje ich brak wzroku).

Plastyka, Sztuka, Technika

Fakt, że dziecko jest słabowidzące nie oznacza, że nie może ono poznać wizualnej strony sztuki. Większość dzieci ma zachowane resztki widzenia, które są dla nich użyteczne, a poza tym wszystkie dzieci potrafią wiele sobie wyobrazić. Kilku słynnych artystów, w tym Claude Monet, było inwalidami wzroku. Większość dzieci potrafi także korzystać z pozostałych im zmysłów. Dotykowo odczuwalne formy sztuki takie jak rzeźba i drzeworyt są popularne wśród niektórych dzieci, chociaż część z nich niechętnie w ogóle dotyka substancji, które wydają im się obce, a przez to i niebezpieczne. Rzemiosło i rysunek mogą sprawiać pewne problemy, szczególnie wtedy, gdy przychodzi do wyobrażenia sobie, w jaki sposób poszczególne części są do siebie wzajemnie dopasowane. Pomimo tego, niektórzy ludzie niewidomi są zdolni do przezwyciężania tych problemów. Brian Sibley - całkowicie niewidomy businessman, projektuje gry planszowe, wykorzystując pozostałe zmysły i pamięć, a także całą gamę specjalistycznego oprzyrządowania jak, np. mówiący komputer. Postęp techniczny sprawia, że dzieci niewidome są zdolne do pełnego udziału w lekcjach techniki, tak jak każde inne dziecko. Komputery mogą być modyfikowane, zarówno na wejściu, jak i na wyjściu, tak aby stanowiły medium dla każdego dziecka niewidomego lub słabowidzącego. Dane mogą być zatem odtwarzane dużym drukiem, brajlem lub za pomocą syntetyzera mowy.

Wychowanie fizyczne

Istnieje wiele sportów i zajęć sportowych, w których mogą brać udział dzieci niewidome. Jest także wielu słabowidzących sportowców: kobiet i mężczyzn. W.F. jest ważną lekcją dla dzieci niewidomych, ponieważ promuje zdrowie i pomaga w kształtowaniu umiejętności samodzielnego poruszania się, co ma decydujące znaczenie w późniejszym życiu. W niektórych przypadkach ludzie słabowidzący biorą udział w zawodach sportowych wspólnie z ludźmi widzącymi. Kiedy indziej rywalizują z innymi ludźmi słabowidzącymi lub innymi ludźmi niepełnosprawnymi. Niektóre dyscypliny sportowe ludzie niewidomi uprawiają według zasad i reguł, które obowiązują wśród ludzi widzących na przykład: sporty walki, takie jak judo i zapasy są nieznacznie zmodyfikowane. Wiele dyscyplin sportowych zostało dostosowanych do potrzeb ludzi niewidomych, np. krykiet i lekkoatletyka. W krykiecie stosuje się skórzaną piłkę, która brzęczy. Piłkę serwuje się od dołu i musi odbić się ona chociaż raz, aż osiągnie cel, aby człowiek po wydawanym przez nią dźwięku ocenił, w którym kierunku leci. Przy biegach dłuższych niż 100 m., biegacz powinien mieć przewodnika biegnącego obok niego i udzielającego słownych instrukcji. Dla zachowania kierunku biegu można zastosować linę (bieg na uwięzi). Niewidomy biegacz musi pierwszy przekroczyć linię mety. Niektóre gry zespołowe takie jak piłka bramkowa (ang. goal ball) zostały wymyślone specjalnie dla niewidomych. W piłkę bramkową gra się w sali na boisku o wymiarach boiska do siatkówki. Bramki ustawia się na dwóch liniach końcowych boiska, naprzeciw siebie. Używa się ciężkiej piłki lekarskiej wydającej dźwięk. Każda drużyna składa się z trzech graczy, których zadaniem jest wtoczyć piłkę do bramki przeciwnika. Drużyna broniąca ma za zadanie nie dopuścić, by piłka przekroczyła jej linię bramkową. By zachować zdrowe, sprawiedliwe współzawodnictwo wszyscy gracze powinni nosić ciemne okulary lub opaski na oczy.

Zabawa

Podobnie jak każde inne dziecko, tak i dziecko niewidome, uczy się bardzo dużo przez zabawę i interakcje społeczne z innymi. Dzieci niewidome lubią bardzo się bawić i to zarówno w szkole, jak i w domu. Dzieci niewidome mogą także brać udział w zabawach organizowanych przez szkołę lub w wycieczkach, a także zapisywać się do klubów młodzieżowych i ognisk, a co więcej powinny być do tego zachęcane. Tylko w taki sposób dziecko zdobędzie umiejętności potrzebne w życiu.

Czytanie i pisanie z wykorzystaniem wzroku i słuchu

Wzrok

Większość ludzi widzi lepiej, gdy czyta przy dobrym oświetleniu. Zazwyczaj ludzie w starszym wieku potrzebują więcej światła niż w okresie, kiedy byli młodsi, ale nie wszyscy ludzie z uszkodzeniem wzroku czują się dobrze przy mocniejszym świetle. Niektórzy z nich są bardzo wrażliwi na blask światła, szczególnie wtedy, gdy cierpią na schorzenie zwane albinizmem (bielactwem). Dobre oświetlenie powinno być zatem rozumiane jako ilość światła dostosowana do sytuacji wzrokowej każdej indywidualnej osoby. W niektórych przepadkach dobrym oświetleniem będzie światło przyciemnione. Jednak dla większości ludzi wyższy poziom natężenia światła jest korzystniejszy szczególnie wtedy, gdy źródło światła znajduje się w kloszu, światło pada na powierzchnię nie odbijającą światła, a jego strumień skierowany jest na czytany tekst od tyłu. Niektórzy ludzie używają pomocy optycznych. Do pomocy tych zaliczamy lupy, lunety itp. Pomoce optyczne mają różne zastosowanie i przeznaczenie. Lunety, na przykład mogą być wykorzystywane do odczytywania znaków przystanków autobusowych albo do oglądania telewizji, filmu w kinie, nie są natomiast użyteczne do czytania książek. Niektórzy ludzie wykorzystują system telewizji kablowej do czytania dużym drukiem. Kamera zostaje nakierowana na stronę z tekstem i w ten sposób powiększane są litery. Możliwe jest także dopełnienie pojedynczej litery na ekranie i zmiana koloru liter. Jest to korzystne rozwiązanie dla niedowidzących i słabowidzących, ponieważ odczytują oni niektóre kombinacje koloru liter i tła lepiej niż inne. Większość ludzi łatwiej odczytuje litery czarne na białym tle, na przykład niż litery niebieskie na zielonym tle. Niektóre komputery biurowe i osobiste mają przystawkę do wyświetlania dużego kolorowego druku, wielkość czcionki można dostosować do potrzeb indywidualnego użytkownika. Dzisiaj wszystkie komputery i urządzenia mobilne są wyposażone w programy lub skrypty powiększające litery na ekranie. Duży druk jest bardziej czytelny, ponieważ jest on większy niż normalny druk. 89% populacji ludzi słabowidzących jest w stanie odczytać duży druk. Krótkie fragmenty tekstów można powiększyć na kserokopiarce, zwracając uwagę na to, by otrzymana kopia nie była zbyt niewyraźna. Istnieje wiele organizacji społecznych, które wydają książki dużym drukiem i wiele publicznych bibliotek, które są zaopatrzone w zbiory książek napisanych powiększonym drukiem. Niestety jedynie najbardziej znane pozycje z literatury są dostępne w tej formie. Niektórzy ludzie słabowidzący mogą widzieć wystarczająco dobrze, aby pisać za pomocą długopisu, chociaż niektórzy wolą pisać grubymi pisakami (markerami), co sprawia, że napisany tekst jest łatwiejszy do odczytania. Inni opanowali umiejętność pisania na komputerze osobistym lub w wyszukanych systemach komputerowych.

Słuch

Wielu ludzie niewidomych korzysta z pomocy polegającej na czytaniu im tekstów przez inne osoby. Głównymi problemami związanymi ze stosowaniem tej metody są: zależność osoby niewidomej od drugiej osoby oraz utrata prywatności. Możemy przecież nie chcieć, aby nasz sąsiad wiedział o naszych prywatnych sprawach. Niektórzy niewidomi czytają, słuchając kaset magnetofonowych audio z nagranymi tam książkami z głosem lektora (współcześnie są to płyty kompaktowe lub pliki audio nagrane na jeszcze innych nośnikach). Każda informacja, którą można zapisać na kartce papieru czarnodrukiem, może być także nagrana w formie audio na taśmie magnetofonowej (a współcześnie na karcie przenośnej pamięci lub płycie CD i DVD), chociaż czasami może wymagać ona nowej adaptacji. Wykresy i mapy, na przykład, muszą być słownie opisane przez lektora w taki sposób, aby były one przejrzyste dla kogoś kto ich nie widzi. Ludzie niewidomi mogą także pisać przez nagrywanie informacji na taśmy magnetofonowe. Wszystko co jest potrzebne do wykonania tej czynności to sprawny magnetofon. Na taśmach znajdują się nagrania szerokiej gamy informacji między innymi: przepisy kulinarne, terminarze meczy piłkarskich i teksty literackie. Jeśli zdarzy się, że jakaś informacja znajdzie się na taśmie, to zainteresowana nią osoba może złożyć zamówienie i informacja ta zostanie zamieszczona na taśmie przez Bibliotekę książki mówionej RNIB. Gazety i magazyny nagrane na taśmie są dostępne dzięki agencji o nazwie "Mówione Gazety dla Niewidomych". Istnieje szeroka gama beletrystyki nagranej na taśmach magnetofonowych, w które można się zaopatrzyć w organizacjach społecznych lub spółkach handlowych. Wiele publicznych bibliotek ma opowiadania nagrane na taśmach, a RNIB ma ponad 7000 tytułów w swojej agencji Talking Book Service. Agencja ta ma ponad 70000 członków. Niewielu ludzi na początku lat 90. korzystało z technologii komputerowej, ponieważ sprzęt komputerowy był wtedy jeszcze za drogi dla większości ludzi i nie mogli oni sobie go kupić. Współcześnie znacznie więcej ludzi niewidomych i niedowidzących korzysta z technologii komputerowej, gdyż ceny komputerów i laptopów nie stanowią już takiej bariery, jak na początku lat 90. XX wieku. Istnieje wiele czytających urządzeń, które wykorzystują mowę syntetyzowaną. W niektórych z nich kamera zostaje skierowana na stronę z tekstem i zamienia poszczególne litery na głoski. Słowa utworzone przez pojedyncze głoski brzmią dziwnie. W niektórych przypadkach wypowiadane są z amerykańskim lub japońskim akcentem. Z tego powodu może to trochę potrwać zanim niewidomy przyzwyczai się do takiego sposobu odczytywania. Jeśli korzystasz z takiego urządzenia w bibliotece to musisz zająć kolejkę i zarejestrować się. Inne urządzenie posługujące się mową syntetyzowaną to The Daily Digital Newspaper, tj. codzienna gazeta cyfrowa. Treści gazet są przekazywane za pomocą linii telewizyjnej do komputera osobistego człowieka niewidomego w dniu ich wydania. Elastyczne oprogramowanie komputera (zestaw programów na dyskietkach lub taśmach magnetofonowych) umożliwia użytkownikowi czytanie gazety za pomocą syntetyzera mowy lub w brajlu na ekranie komputera. Oprogramowanie umożliwia użytkownikowi pobieżne przeczytanie nagłówków artykułów, wybranie pożądanego artykułu i łatwe przejście od jednego wątku do drugiego. Trzeba podkreślić, że takie rozwiązania są jeszcze bardziej zaawansowane pod względem technicznym w XXI wieku.

Porozumiewanie się ludzi niewidomych z dodatkowymi upośledzeniami

Ludzie niewidomi i słabowidzący z dodatkowymi upośledzeniami mogą porozumiewać się na wiele sposobów. To, w jaki sposób osoba porozumiewa się z innymi zależy od wielu czynników takich jak: stopień utraty wzroku, nasilenie schorzenia i schorzeń dodatkowych - metody komunikacji, którą ona opanowała sama lub której została nauczona. Nie ma właściwych, ani niewłaściwych metod porozumiewania się z osobą ze sprzężonymi upośledzeniami. Jedyną właściwą metodą jest ta, która sprawdza się w przypadku danej, specyficznej osoby. Należy pamiętać, że każda osoba niepełnosprawna jest inna. Każda osoba wypracowuje "strategie komunikacyjne", które są oparte na jej indywidualnych potrzebach i zdolnościach. Ważne jest zatem traktowanie każdej osoby jak indywidualności samej w sobie, odrzucając stereotyp lub schemat. Co sprawdza się u jednej osoby, może nie sprawdzać się w przypadku drugiej. Równie ważnym faktem jest to, że komunikacja jest procesem dwukierunkowym. Ludzie ze złożonym upośledzeniami mogą nie być w stanie komunikować się w sposób, który jest łatwy do zrozumienia dla ludzi widzących. Jednak widzący mogą nauczyć się komunikować za pomocą tych innych sposobów, którymi nie posługują się widzący. Jeśli potrafisz nauczyć się obcego języka, to możesz także nauczyć się, w jaki sposób porozumiewać się z ludźmi ze złożonymi upośledzeniami. Jedyną trudnością, której musisz stawić czoła jest twoja niechęć do nauki.

Ludzie niewidomi i słabowidzący z zaburzeniami mowy

Niektórzy ludzie mogą zrozumieć to co się do nich mówi, ale nie są w stanie wysłowić się właściwie, ponieważ mają zaburzenia mowy. Ludzie z porażeniem mózgowym, na przykład, mają trudności ze sprawowaniem kontroli nad swoimi mięśniami, w tym nad mięśniami narządów artykulacyjnych, odpowiadających za mowę. Sprawia to, że mówienie jest dla nich niezwykle trudną umiejętnością. Istnieje wiele różnych sposobów przezwyciężania tej trudności, w tym uczenie osoby pełnosprawnej cierpliwości i uważnego słuchania. Innym sposobem jest zastosowanie tablicy obrazkowej lub komputera. Tablica obrazkowa, jak nazwa wskazuje, jest to tablica z obrazkami lub słowami/wyrazami. Przy jej użyciu można porozumiewać się przez dotykanie odpowiednich obrazków lub słów/wyrazów, chociaż staje się to o wiele trudniejsze wtedy, gdy dana osoba ma słabszy wzrok. Istnieje wiele różnorodnych technicznych urządzeń, pomocy itp. - podłączanych do komputerów i laptopów, które umożliwiają ludziom o słabej motoryce, wpisywanie danych do komputera, które mogą być przekształcane na formę zrozumiałą dla ludzi widzących.

Ludzie głuchoniewidomi

Niektóry ludzie mogą nie rozumieć co się do nich mówi, ponieważ mają uszkodzony słuch. Podobnie jak w przypadku wzroku istnieją różne stopnie utraty słuchu. Bardzo niewielu jest ludzi, którzy są całkowicie głusi, podobnie jak ma to miejsce z ludźmi całkowicie niewidomymi. Większość ludzi słabowidzących i słabosłyszących jest w stanie normalnie rozmawiać, ale staje się to tym trudniejsze, im większy jest stopień utraty słuchu. Ludzie słabosłyszący posługują się różnymi metodami przy porozumiewaniu się, w tym odczytywaniem mowy z ust i językiem migowym. Niestety te metody, opierające się głównie na zdolności widzenia drugiej osoby rozmawiającej, mogą być nieskuteczne dla osób głuchoniewidomych. Z tego też względu inne metody powinny być stosowane takie jak :

Alfabet jednoręczny służący komunikacji z osobą głuchoniewidomą jest prawdopodobnie najlepszą znaną metodą, ale posługuje się nią stosunkowo niewielka część populacji ludzi głuchoniewidomych. Metoda ta jest podobna do metody, którą posługują się ludzie głusi, ale ma kilka znaczących różnic. Osoba mówiąca "zapisuje dotykowo litery" na lewej ręce drugiej osoby, zamiast na swojej własnej. Oznacza to, że osoba głuchoniewidoma odczuwa dotykowo litery bez konieczności patrzenia na nie. Z racji tego, że jest to metoda dotykowa, niektóre znaki palcowe liter muszą ulec pewnej modyfikacji, tak aby były odczuwalne na jednej dłoni.
Alfabet blokowy lub spartański jest prostszą metodą. Duże, drukowane litery są kreślone palcem na dłoni lewej ręki. Bardzo ważne jest w tej metodzie posługiwanie się "prostymi pociągnięciami palcem" po dłoni, aby nie wprawić drugiej osoby w stan zakłopotania.

Oba te alfabety są udostępnione na karcie informacyjnej wchodzącej w skład materiałów dodatkowych teczki nauczycielskiej RNIB.
Niektórzy ludzie z osłabionym słyszeniem i widzeniem mogą czytać duży druk, alfabet Louisa Braille'a lub dr Moona, a więc mają dostęp do systemów elektronicznych, które umożliwiają ludziom głuchoniewidomym komunikowanie się na odległość. Hasicom jest metodą, która pozwala jednej osobie, która jest głuchoniewidoma na rozmawianie z drugą osobą za pomocą telefonu. System ten polega na tym, że pierwsza osoba wpisuje dane do głównego komputera - matki, do którego podłączone są inne albo dużym drukiem, albo w brajlu. Dane te są przekazywane linią telefoniczną do drugiego komputera - matki, gdzie są dekodowane na duży druk lub na brajl.

Ludzie słabowidzący upośledzeni umysłowo

Niektórzy ludzie mogą nie rozumieć tego, co się do nich mówi, ponieważ są upośledzeni umysłowo. Niedorozwój umysłowy może także uniemożliwić im wyraźne wysławianie się. Podobnie jak w przypadku inwalidztwa wzroku, istnieją różne stopnie upośledzenia umysłowego. Jest bardzo niewielu ludzi, którzy nie mają wcale żadnej zdolności rozumienia lub myślenia. Większość ludzi upośledzonych umysłowo jest w stanie rozmawiać, ale forma i istota tych rozmów jest różna. To jak sprawnie komunikuje się dana osoba, zależy od tego, czy właściwie rozumie pojęcia, którymi posługuje się podczas mówienia. Niektóre dzieci mogą być jedynie zdolne do rozumienia kilku elementarnych pojęć takich jak jedzenie i ciepło. Ogranicza to bardzo świat pojęć, w jakim funkcjonują poznawczo. Należy pamiętać, że każde dziecko jest inne i będzie mówiło w różny sposób.

Upośledzenia złożone

Niektórzy ludzie ujawniają więcej niż dwa upośledzenia, co sprawia, że rozmowa, czytanie lub pisanie stają się niezwykle trudnymi umiejętnościami do opanowania. Sposób, w jaki osoba z więcej niż dwoma upośledzeniami może nawiązać kontakt przez rozmowę lub nauczyć się pisać i czytać będzie zależny w dużym stopniu od jej specyficznych potrzeb i zdolności.

W jaki sposób ludzie niewidomi wykonują codzienne czynności domowe?

Większość niewidomych wykonuje większość czynności w taki sam sposób jak ludzie widzący. Widzący i niewidomi, na przykład, jedzą posługując się nożem i widelcem. Jedynie oczy ludzi niewidomych nie funkcjonują normalnie, pozostała część ciała pozostaje nie uszkodzona. Jest jednak prawdą, że niektóre czynności sprawiają wiele trudności osobom niewidomym. Zrobienie, na przykład, filiżanki herbaty, może okazać się zadaniem bardzo trudnym, kiedy nie widzi się czajnika. W jaki sposób odnajdziesz czajnik? W jaki sposób możesz dowiedzieć się o tym, że czajnik jest pełny? Jak nalejesz herbaty do szklanki, by nie zalać wszystkiego wokół siebie? To, czy danej osobie niewidomej sprawia trudność wykonanie jakiejś czynności, czy też nie, zależy od wielu czynników, w tym od stopnia utraty wzroku. Ludzie całkowicie niewidomi, na przykład, z większą trudnością odnajdują czajnik niż ludzie szczątkowo widzący, ponieważ zachowane resztki wzroku u szczątkowo widzących umożliwiają im dostrzeżenie konturu, zarysów czajnika. Istnieje wiele innych czynników wpływających na skuteczność wykonywania zadań praktycznych przez niewidomego. Do czynników tych zalicza się: obecność lub brak procesu przygotowawczego, ilość czasu potrzebnego na wyćwiczenie danego zadania praktycznego, poziom umiejętności wykorzystania własnej pomysłowości, np. pewnych przyrządów, co sprawi, że wykonanie zadania będzie łatwiejsze. Każda osoba jest inna. Niektórzy słabowidzący są w stanie robić prawie wszystko samodzielnie, natomiast inni potrzebują dużo więcej pomocy przy wykonywaniu danych czynności. Jest oczywiście możliwe poprosić o pomoc innych ludzi, ale poniżające jest ciągłe robienie tego z czystej konieczności. Większość ludzi woli zachować swoją niezależność i wykonywać czynności samodzielnie. Istnieje wiele rozwiązań danego problemu i każda osoba wybiera rozwiązanie, które jej najlepiej odpowiada. Rozwiązanie, które sprawdza się w przypadku jednej osoby może nie sprawdzać się w przypadku drugiej. Nawet ta sama osoba może stosować wiele różnych rozwiązań danego problemu w zależności od okoliczności. Broszurka, prospekt pt. "Prowadzenie swojego własnego domu" wydana przez RNIB wymienia niektóre sposoby radzenia sobie przez ludzi słabowidzących i niewidomych z niektórymi codziennymi czynnościami domowymi. Poniżej zaprezentowano kilka pomysłów związanych z tym zagadnieniem.

Odnajdywanie przedmiotów codziennego użytku

Większość ludzi niewidomych znajduje przedmioty dzięki przechowywaniu ich w tym samym miejscu i zapoznaniu się z topografią pokoju i układem szafek. Ubrania są zwykle trzymane w szafach w sypialni, a żywność w kuchni w kredensach. Czajniki mają często swoje miejsce na kuchence lub w jej pobliżu.

Rozpoznawanie przedmiotów codziennego użytku

Istnieje możliwość odróżniania przedmiotów za pomocą innych, pozostałych niewidomemu zmysłów. Dużo przedmiotów codziennego użytku ma swoje indywidualne kształty, rozmiary i struktury. Czajnik jest całkiem inny w dotykowym odczuciu niż puszka fasoli. Nawet puszka z pożywieniem dla kota może wydawać inny dźwięk, a także być inaczej odczuwana dotykowo, niż puszka z ananasem w plastrach, podczas potrząsania tymi dwiema puszkami. Możliwe jest także odróżnianie wielorakich przedmiotów przez naklejanie na nich etykietek. Istnieje dużo różnych systemów etykietowania przedmiotów. Najprostszy z nich polega na tym, że osoba niewidoma okleja swoją szczoteczkę do zębów gumowym paskiem, aby odróżniała się ona od szczoteczek innych domowników. Najbardziej wyszukana metoda polega na naklejaniu etykietek z napisami brajlowskimi na każdym przedmiocie. Kolory mogą być odróżniane na wiele sposobów. RNIB sprzedaje zestaw zróżnicowanych kształtem guzików, które można przyszyć z wewnętrznej strony ubrania, co umożliwia rozpoznanie koloru ubrania. Niektórzy ludzie niewidomi przyszywają etykietki w różnych miejscach, aby wskazać na dany kolor. Kartka przyszyta z wewnętrznej strony lewego rękawa może oznaczać np. kolor czerwony.

Korzystanie z artykułów codziennego użytku

Korzystanie z przedmiotów codziennego użytku może być dużo łatwiejsze w sytuacji, gdy wydają one jakiś dźwięk. Napełnianie wodą czajnika jest stosunkowo proste, jeśli masz opanowanych kilka prostych technik. Odnalezienie kurka, kranu i umieszczenie pod nim czajnika jest łatwe, ponieważ kran ma swoje stałe miejsce, "nie ulega przemieszczeniu". Jesteś w stanie ocenić poziom wody w czajniku po jego wadze i po odgłosie jaki wydaje wlewana do niego woda. Alternatywnym rozwiązaniem może być wlewanie do czajnika wody filiżanka po filiżance, co daje pewność, że ilość wody mieszczącej się w czajniku jest właściwa. Można nawet zanurzyć w wodzie palca. Założenie ubrania na właściwą stronę może być całkiem łatwe. Ostatecznie to twoje oczy nie funkcjonują właściwie, a nie pozostała część ciała. Przy wykonywaniu tej czynności pomocne mogą okazać się pewne wskazówki, tj. należy wybierać ubrania nie zawierające wiele guzików, szczególnie wtedy, gdy są one umieszczone w miejscach, w których jest niewygodnie je zapinać.

Korzystanie ze specjalnych pomocy lub sprzętu

Wiele praktycznych zadań można łatwiej wykonać stosując specjalne pomoce lub przyrządy. RNIB produkuje wskaźnik poziomu płynu, który wydaje krótki, wysoki dźwięk, w momencie gdy naczynie jest już pełne. Taki przyrząd umożliwia niewidomemu zrobienie filiżanki herbaty bez martwienia się o to, czy woda zaleje wszystko wokół, czy też nie.

Ćwiczenia

Wiele umiejętności takich jak robienie herbaty, wiązanie sznurówek, golenie przyswaja się dzięki ćwiczeniom.