Systematyka w pedagogice specjalnej

Z teorii pedagogiki specjalnej

SYSTEMATYKA W PEDAGOGICE SPECJALNEJ

Tradycyjnie wyróżnia się następujące szczegółowe działy pedagogiki specjalnej:

Tyflopedagogika - nauczanie i wychowanie osób niewidomych i niedowidzących.
Surdopedagogika - nauczanie i wychowanie osób głuchych i niedosłyszących.
Oligofrenopedagogika - nauczanie i wychowanie osób upośledzonych umysłowo, a zgodnie ze współczesną terminologią osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Pedagogika lecznicza (terapeutyczna, kliniczna) - nauczanie i wychowanie osób przewlekle chorych i kalekich.
Pedagogika resocjalizacyjna - nauczanie i wychowanie osób nieprzystosowanych społecznie.
Pedagogika geriatryczna - nauczanie i wychowanie osób w podeszłym wieku.

Janina Doroszewska (1981) wyróżnia zaś trzy działy pedagogiki specjalnej :

Pedagogika specjalna rewalidacyjna (osoby z niepełnosprawnością, głównie dzieci).
Pedagogika specjalna resocjalizacyjna (osoby nieprzystosowane społecznie).
Pedagogika specjalna rehabilitacyjna (osoby z niepełnosprawnością, głównie młodzież i dorośli).

Według niej istnieją też trzy działy pedagogiki specjalnej w zależności od specyfiki oddziaływań:

Pedagogika specjalna kompensacyjna.
Pedagogika specjalna korekcyjna.
Pedagogika specjalna resocjalizacyjna.

Nawiązując w pewnym sensie do poprzednich propozycji Zawiślak (za: Wałachowska, 2010) wymienia działy pedagogiki specjalnej wraz z odpowiadającymi im typami działalności wychowawczej (tabela 1).

Tabela 1. Subdyscypliny pedagogiki specjalnej z uwzględnieniem rodzaju prowadzonej działalności wychowawczej

Rodzaj działalności wychowawczej	Odpowiednie działy pedagogiki specjalnej
Kompensacja	Pedagogika osób z upośledzeniem umysłowym (niepełnosprawnych intelektualnie), niesłyszących i słabosłyszących, niewidomych i słabowidzących, głuchoniewidomych, ze sprzężonymi upośledzeniami
Leczenie	Pedagogika osób przewlekle chorych, niesprawnych ruchowo, z autyzmem i zespołami psychozopodobnymi
Korekcja	Pedagogika osób z trudnościami w uczeniu się, z zaburzeniami mowy - logopedia
Resocjalizacja	Pedagogika osób niedostosowanych społecznie
Wzmożony rozwój	Pedagogika osób zdolnych i uzdolnionych

Według Światowej Organizacji Zdrowia tj. WHO (za: Sowa i Wojciechowski, 2001) jest 9 zasadniczych grup osób niepełnosprawnych:

Osoby z upośledzeniami lokomocyjnymi.
Osoby z upośledzeniami widzenia.
Osoby z upośledzeniami w zakresie środków komunikowania się (mowa, pismo).
Osoby z niepełnosprawnościami natury organicznej.
Osoby z niepełnosprawnościami intelektualnymi.
Osoby z niepełnosprawnościami emocjonalnymi.
Osoby z wadami budzącymi szczególną odrazę.
Osoby z wadami skrytymi (niewidocznymi dla oka).
Osoby z upośledzeniami związanymi z procesem starzenia się.

Klasyfikacja upośledzeń Ottona Lipkowskiego (za: Sowa i Wojciechowski, 2001) obejmuje zaś następujące formy:

Upośledzenia organów zmysłowych.
Upośledzenia umysłowe.
Upośledzenia charakterologiczne (zaburzenia w zachowaniu).
Upośledzenia motoryczne.
Upośledzenia mowy i wymowy, legastenie i inne.

Zofia Sękowska (1998) za Marią Grzegorzewską przyjęła, że podmiotem pedagogiki specjalnej są:

Niewidomi i niedowidzący.
Głusi i niedosłyszący.
Głuchoniewidomi.
Upośledzeni umysłowo.
Przewlekle chorzy.
Osoby z uszkodzeniem narządu ruchu.
Osoby z trudnościami w uczeniu się na skutek dysharmonii rozwoju.
Społecznie niedostosowani.

LITERATURA

Doroszewska, J. (1981).Pedagogika specjalna. Tom I. Ossolineum.
Sękowska, Z. (1998).Wprowadzenie do pedagogiki specjalnej. WSPS.
Sowa, J., Wojciechowski, F. (2001). Proces rehabilitacji w kontekście edukacyjnym. Wyd. Oświatowe FOSZE.
Wałachowska, M. (2010). Dydaktyka specjalna - dział pedagogiki specjalnej i dydaktyki ogólnej. W J. Głodkowska (red.), Dydaktyka specjalna w przygotowaniu do kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (s. 29-59). Wyd. APS.