Geny a współwystępowanie dysleksji i zespołu ADHD

Przyczyny trudności w uczeniu się

GENY A WSPÓŁWYSTĘPOWANIE DYSLEKSJI I ZESPOŁU ADHD

Wprowadzenie

Współwystępowanie dysleksji, syndromu ADHD i innych zaburzeń jest faktem. Patrząc z punktu widzenia praktyki klinicznej aż około 40% dzieci i młodzieży z dysleksją ma także syndrom deficytu uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). Natomiast u około 20% uczennic i uczniów z dysleksją stwierdza się dodatkowo zaburzenia zachowania (CD), u ponad 20% depresję a u około 25% lękliwość (por. Willcutt i Gaffney-Brown, 2004). Współistnienie dysleksji i ADHD może mieć podłoże genetyczne. Współczesne badania prowadzone przez genetyków zachowania dostarczają coraz więcej rzetelnych dowodów na ten temat.

Co wiemy o przyczynach genetycznych dysleksji i syndromu ADHD?

Oczywiście wiemy dużo więcej niż dawniej. Będziemy wiedzieli jeszcze więcej dzięki coraz bardziej zaawansowanej technologii znajdującej zastosowanie w badaniach genetycznych. Współcześnie wiemy, że:

Dysleksja i ADHD są zaburzeniami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie a ich stopień odziedziczalności w rodzinie jest umiarkowany lub wysoki (dla ADHD wskaźnik odziedziczalności wynosi 0,75-0,80; dla dysleksji 0,60).
Dysleksja i ADHD są zaburzeniami, które wiążą się z mutacjami wielu genów (prawdopodobnie znajdują się one na parach chromosomów 6, 18, 15, 1, 2, 3, 7).
Nie jeden i ten sam gen może wystarczyć do tego, aby spowodować dysleksję lub ADHD (w przypadku ADHD bierze się pod uwagę aż 15 genów-„kandydatów”, tj. genów, które warunkują fizjologiczne działanie systemu dopaminy; w przypadku dysleksji mówi się o przynajmniej 5 różnych genach).

Czego nie wiemy o przyczynach genetycznych dysleksji i ADHD?

Oczywiście nie wszystko jeszcze wiadomo o genetyce dysleksji i ADHD. Wśród wyłaniających się wątpliwości można dostrzec dwa aspekty:

Pomimo że udało się zlokalizować pewne geny predysponujące do występowania ADHD, to nie zidentyfikowano genów odpowiedzialnych tylko za przekazywanie dysleksji.
Specyficzne funkcje jakie pełnią wszystkie geny brane pod uwagę w badaniach mechanizmów dziedziczenia dysleksji i ADHD są nadal tajemnicą.

Co wiemy o związku między dysleksją a ADHD?

Zależność między dysleksją a ADHD od lat wzbudza kontrowersje.Jednak wyniki badań genetycznych dostarczają rzetelnych dowodów naukowych na to, że:

Dysleksja i ADHD często współistnieją ze sobą.
Trudności w czytaniu są silniej powiązane z deficytem uwagi (ADD) niż nadruchliwością-impulsywnością.
Współwystępowanie dysleksji i ADHD (a w szczególności deficytu uwagi) jest spowodowane wspólnym czynnikiem genetycznym.
Gen znajdujący się na 6 parze chromosomów może warunkować współwystępowanie dysleksji i ADHD (Willcutt i Gaffney-Brown, 2004).

Badania genetyczne dysleksji, ADHD i innych zaburzeń a praktyka psychopedagogiczna

Czasami zdarza się, że pedagodzy i psycholodzy kwestionują przydatność badań genetycznych dla praktyki psychopedagogicznej. Pomimo takich opinii należy jednak zauważyć, że genetyka jest obecnie jedną z najszybciej rozwijających się dyscyplin naukowych. Wraz z szybkim rozwojem genetyki powinien także wzrastać poziom świadomości społecznej w tym zakresie. Wyniki badań genetycznych prowadzą do sformułowania następujących wniosków aplikacyjnych:

Podczas diagnozowania dysleksji lub ADHD klinicyści powinni dokładnie sprawdzić obecność innych zaburzeń, a w szczególności zaburzeń emocjonalnych i w sferze zachowania.
W większości przypadków współistnienia dysleksji i ADHD w pełni uzasadnione jest stosowanie terapii.
Natychmiastowe wykorzystanie w praktyce wyników molekularnych badań genetycznych nie jest w pełni możliwe. W przyszłości genetyczne badania molekularne i behawioralne prawdopodobnie przyczynią się do udoskonalenia metod wczesnej diagnozy dzieci ryzyka dysleksji. Wiedza genetyczna może także sprzyjać rozwijaniu nowych form wczesnej interwencji i profilaktyki.

LITERATURA

Willcutt, E.G., Gaffney-Brown, R. (2004). Etiology of dyslexia, ADHD, and related difficulties: Using genetic methods to understand comorbidity. Perspectives, 30, 12-15.