Leworęczność a trudności w uczeniu się

Diagnoza i symptomatologia trudności w uczeniu się i dysleksji

LEWORĘCZNOŚĆ A TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ

Wprowadzenie

Preferowanie w odniesieniu do, np. podstawowej czynności szkolnej, takiej jak pisanie, lewej lub prawej ręki (ang. handedness) jest powiązane z lateralizacją, czyli stronnością, przewagą prawej lub lewej strony w odniesieniu do rozwoju ruchowego. Lateralizacja może być ustalona, silna, jednostronna, np. w przypadku leworęczności, czy też praworęczności oraz skrzyżowana, np. ktoś pisze prawą ręką, ale ma sprawniejsze lewe oko lub nieustalona, słaba, gdy ktoś, np. dobrze pisze obiema rękami (Spionek, 1981). Trzeba pamiętać, określając stopień leworęczności lub praworęczności, że w przypadku lateralizacji jednostronnej dominująca i nie-dominująca ręka może być używana podczas wykonywania skomplikowanych czynności w życiu codziennym, np. trzymania ziemniaka podczas krojenia, kartki papieru podczas jej cięcia, słoika podczas odkręcania zakrętki, igły podczas jej nawlekania (Reber, 1985; Bishop, 1990). Jednak człowiek praworęczny wykonuje zwykle czynności wymagające precyzyjnych ruchów ręką dominującą, czyli w tym przypadku prawą. Dokładniej rzecz biorąc, gdy osoba praworęczna obiera ziemniaka, to zazwyczaj czyni to prawą ręką (czynność wymagająca precyzyjnych ruchów), a trzyma go w lewej dłoni (czynność niewymagająca precyzyjnych ruchów). W przypadku osoby leworęcznej jest odwrotnie.

Lateralizacja a trudności w uczeniu się

W literaturze przedmiotu można znaleźć sprzeczne stanowiska na temat związku lateralizacji z niepowodzeniami szkolnymi dziecka i poziomem opanowania umiejętności czytania i pisania. Część badaczy uważa, że takiego związku nie ma, a inni uznają, że jest i cechuje się dużą siłą. Z badań przeprowadzonych przez Halinę Spionek (1981) wynika, że zakłócenia procesu lateralizacji jedynie wtedy mają decydujący wpływ na naukę dziecka, gdy współwystępują z innymi zaburzeniami rozwojowymi takimi jak niezręczność motoryczna, wadliwa koordynacja wzrokowo-ruchowa, zaburzenia orientacji przestrzennej oraz zaburzenia mowy. Dużo miejsca w literaturze poświęca się także wyjaśnieniu związku między specyficzną rozwojową dysleksją a leworęcznością. Z dokonanego przez Bishop (1990) przeglądu badań na ten temat (patrz tabela 1) niełatwo wywnioskować czy taki związek istnieje i jakie jest jego nasilenie. Zagadnienie lateralizacji u osób z dysleksją jest wciąż interesujące i konieczne są dalsze badania w tym zakresie.

Tabela 1. Wyniki badań dotyczących leworęczności u osób ze specyficznymi trudnościami w czytaniu (źródło: Bishop, 1990, s. 124)

Badacz, rok, liczba badanych	odsetek osób praworęcznych (%)	odsetek osób oburęcznych (%)	odsetek osób leworęcznych (%)
Monroe (1932)
155 osób z dysleksją	91	-	9
101 osób bez dysleksji	89	-	11
Gates i Bond (1936)
64 osoby z dysleksją	91	6	3
64 osoby bez dysleksji	89	8	3
Schonell (1941)
73 osoby z dysleksją	86	-	14
75 osób bez dysleksji	93	-	7
Wolfe (1941)
18 osób z dysleksją	72	6	22
18 osób bez dysleksji	89	0	11
Hallgren (1950)
38 osób z dysleksją (populacja szkolna)	82	-	18
173 osoby bez dysleksji (populacja szkolna)	91	-	9
114 osoby z dysleksją (grupa kliniczna)	82	-	18
103 rodzeństwa bez dysleksji	93	-	7
Smith (1950)
50 osób z dysleksją	92	-	8
50 osób bez dysleksji	86	-	14
Harris (1957)
20 dzieci z dysleksją (wiek 7 lat)	25	70	5
61 dzieci bez dysleksji (wiek 7 lat)	53	39	8
68 dzieci z dysleksją (wiek 9 lat)	49	42	9
184 dzieci bez dysleksji	53	45	2
Malmquist (1960)
34 osoby z dysleksją	91	-	9
286 osób bez dysleksji	93	-	7
Bettman i in. (1967)
47 osób z dysleksją	85	2	13
58 osób bez dysleksji	88	2	10
Doehring (1968)
39 chłopców z dysleksją	87	-	13
39 osób bez dysleksji	82	-	18
Rutter i in. (1970)
107 osób z dysleksją	71	19	10
125 osób bez dysleksji	81	15	4
Wussler i Barcley (1970)
25 osób z dysleksją	88	-	12
25 osób bez dysleksji	96	-	4
Naidoo (1972)
54 osoby z dysleksją	50	41	9
56 osób bez dysleksji	75	20	5
41 osób z trudnościami z poprawną pisownią	59	29	12
42 osoby niemające trudności z poprawną pisownią	81	14	5
Gross i in. (1978)
14 osób z dysleksją	79	-	21
14 osób bez dysleksji	100	-	0
Schevill (1980)
75 osób z dysleksją	80	4	16
40 osób bez dysleksji	83	0	18
Prior i in. (1983)
10 osób z dysleksją	70	20	10
10 osób bez dysleksji	80	20	0
Annett i Kilshaw (1984)
109 chłopców z dysleksją	50	44	6
617 chłopców bez dysleksji	65	33	3
20 dziewcząt z dysleksją	45	45	10
863 dziewczęta bez dysleksji	61	35	4
Bishop (1984)
195 osób z dysleksją	88	-	12
9427 pozostałych osób	88	-	12
Pennington i in. (1987)
64 osoby z dysleksją	77	22	2
75 krewnych osób z dysleksją	80	17	3
Wolf i Goodglass (1986)
14 osób z dysleksją	100	-	0
75 osób bez dysleksji	91	-	9
Felton i in. (1987)
45 osób z dysleksją	89	-	11
53 osoby bez dysleksji	87	-	13

LITERATURA

Bishop, D. V. M. (1990). Handedness and developmental disorder. Lawrence Erlbaum Associates.
Reber, A. S. (1985). Dictionary of Psychology. Penguin Books.
Spionek, H. (1981). Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. PWN.