Trudności w uczeniu się w percepcji społecznej

Społeczeństwo, kultura a trudności w uczeniu się

TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ W PERCEPCJI SPOŁECZNEJ

Od 1995 roku Międzynarodowe Stowarzyszenie Dysleksji (IDA) bierze aktywny udział w akcji propagandowej, o prestiżowym znaczeniu dla każdego obywatela, który interesuje się dysleksją i innymi trudnościami w uczeniu się. Kampania na rzecz Trudności w Uczeniu się (CCLD) jest finansowana przez Fundację Emily Hall Tremaine (Meriden, CT). Jej celem jest zwiększanie świadomości społecznej na temat trudności w uczeniu się oraz zachęcanie rodziców do zastosowania wczesnych oddziaływań w sytuacji gdy podejrzewają, że ich dziecko ma kłopoty w nauce. Międzynarodowe Stowarzyszenie Dysleksji oraz pięć innych państwowych organizacji zajmujących się trudnościami w uczeniu się (The Learning Disabilities Association of America, The National Center for Learning Disabilities, The Division of Learning Disabilities/CEC, The Charles & Helen Schwab Foundation for Learning oraz Council for Learning Disabilities) współpracują, biorąc udział w takich przedsięwzięciach jak:

Tworzenie banku informacji państwowych (PSA), który zwiększałby świadomość rodziców na temat trudności w uczeniu się oraz akcentowałby potrzebę podjęcia wczesnych i właściwych oddziaływań.
Prowadzenie dynamicznej kampanii dla pozyskania mediów (np. przez redagowanie kolumn w gazetach poświęconych sprawom związanym z dysleksją i innymi trudnościami w uczeniu się).
Tworzenie grupy politycznej w strukturze rządowej mającej na celu umacnianie współpracy pomiędzy głównymi organizacjami zajmującymi się problematyką LD w odniesieniu do federalnych spraw legislacyjnych (np. rozwijania świadomości prawnej społeczeństwa) (Viall, 2001).

Podczas trwania kampanii, uzyskano wartościowy wgląd w społeczną percepcję dysleksji a także zagadnień, które wpływają na postawy rodziców i hamują ich działania. W 1995 roku, dzięki wsparciu Fundacji Tremaine, Skoordynowana Kampania na rzecz Trudności w Uczeniu się, aby uzyskać podstawowe dane statystyczne, które umożliwiłyby przyszłą analizę skuteczności kampanii, przeprowadziła sondaż (wykorzystując znaną w USA organizację zajmującą się opracowywaniem sondaży opinii publicznej na zamówienie Roper–Starch Worldwide). Opierając się na wynikach tego sondażu można powiedzieć, że w 1995 roku, 85% ankietowanych Amerykanów miało wrażenie, że trudności w uczeniu się to "to samo co zaburzenie rozwoju, takie jak upośledzenie umysłowe". Uzyskany w prezentowanym sondażu wynik nie przynosi niestety chwały, znanemu z pełnej demokratyzacji życia, niezależności i wolności społeczeństwu amerykańskiemu. Gdyby uzyskano go w Rosji, czy też CHRL, to nikt by się nie zdziwił, ale w USA, to jest w kraju, w którym nakłady na oświaty są na pewno dużo większe, a poziom życia dużo wyższy.

Będąc oburzonym i zaniepokojonym tym wynikiem Viall pisze: "W najlepszym wypadku, taka postawa społeczeństwa cechująca się ignorancją, niewiedzą wzbudza frustrację - jednak, w zbyt wielu sytuacjach, jest ona niesprawiedliwa i całkowicie szkodliwa. Wciąż, im bardziej taki stan rzeczy doprowadza nas do szaleństwa, tym bardziej nasila się w nas potrzeba przeprowadzania tego rodzaju badania statystycznego, aby potwierdzać brak zrozumienia istoty zjawiska LD" (Viall, 2001).

W tym miejscu należałoby zwrócić uwagę na specyfikę języka angielskiego w kontekście multi-kulturowego charakteru kraju, którego symbolem jest „gwiaździsty sztandar”. Amerykanie posługujący się językiem angielskim (a trzeba pamiętać, że w USA istnieje kilkaset grup etnicznych: Euroamerykanie, tj. amerykańscy Anglicy, Niemcy, Holendrzy, Irlandczycy, Polacy, Rosjanie, Hiszpanie, Francuzi itp.; Amerykanie Azjaci; Afroamerykanie; Żydzi; Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej – Indianie; Meksykanie; Portorykańczycy czy też tyleż samo a może nawet więcej grup wyznaniowych: samych protestanckich grup wyznaniowych tzw. zborów jest kilkaset a grup religijnych i sekt tysiące, np. Kościół Szatana) nie znający się na problematyce LD, i zupełnie nieświadomi, mogą stosować dosłowne znaczenie pojęć learning disabilities oraz developmental disabilities. Słowo learning disabilities jest najczęściej tłumaczone na język polski jako trudności w uczeniu się. Dosłownie to określenie oznacza "niepełnosprawności uczenia się" i może być rozumiane przez przeciętnego Amerykanina tak samo jak pojęcie intellectual disability, tj. niepełnosprawność intelektualna. Jednak learning disabilities to pojęcie specjalistyczne, które nie dotyczy ani niepełnosprawności w sensie ogólnym, ani niepełnosprawności intelektualnej czy też upośledzenia umysłowego, lecz trudności w czytaniu, pisaniu, poprawnej pisowni i matematyce (por. Reber, 1985; Lyon, 1996). Developmental disabilities to niepełnosprawności rozwojowe. W tym przypadku tłumaczenie dosłowne z języka angielskiego doskonale sprawdza się w języku polskim. Jednak termin ten w języku polskim to po prostu "zaburzenia rozwoju".

Pięć lat później, tj. w 2000 roku, to czego dowiedziano się z badań sondażowych, jak pisze Viall, jest: "zarazem zachęcające, jak i irytujące. Do 1999 roku, o 20% mniej ludzi miało wrażenie, że trudności w uczeniu się i upośledzenie umysłowe były tym samym zjawiskiem" (Viall, 2001). Kampania propagandowa przyniosła więc poprawę stanu wiedzy społeczeństwa. Jednak, jak sądzi Viall: "Zanim popadniemy w stan samozachwytu i spoczniemy na laurach – dokonajmy pewnych prostych obliczeń. Pomimo naszego statystycznego triumfu...65% Amerykanów, to jest dwie na każde trzy osoby...wciąż nie pojmuje, że trudności w uczeniu się (LD) i upośledzenie umysłowe (MR) to zupełnie odmienne zaburzenia)...i wciąż mamy wiele pracy!” (Viall, 2001).

Inną kwestię wartą rozpatrzenia w kontekście percepcji społecznej zjawiska LD i dysleksji, jest strach rodziców przed przyznaniem ich dziecku "etykietki LD". Wydaje się, że istotnym czynnikiem wywierającym wpływ na działalność wychowawczą jest „niepokój rodziców w obliczu naznaczenia dziecka "stygmą o nazwie LD”. W świetle przytoczonych już mylnych wyobrażeń, mitów (stawianie znaku równości między trudnościami w uczeniu się a niepełnosprawnościami rozwojowymi takimi jak niepełnosprawność intelektualna), taka postawa nie jest wstrząsająca. Zatem uczciwie można powiedzieć, że tradycyjne nieporozumienia wokół pojęcia LD - mimo wszystkich sukcesów jakie udało się odnieść dzięki akcjom propagandowym prowadzonym za pomocą mediów – są wciąż przeszkodami, które muszą zostać pokonane. Zbyt wielu rodziców nie uzyskiwało pomocy dla ich potencjalnie naznaczonych etykietką „LD” dzieci z powodu negatywnych konsekwencji społecznych "otrzymanej diagnozy” (Viall, 2001).

W Polsce mamy do czynienia z nieporozumieniami dotyczącymi pojęcia "dysleksja". Za dyslektyków uznaje się już bowiem, nawet niekiedy wszystkie dzieci, które mają kłopoty z czytaniem. Należałoby więc chyba zarezerwować termin "dysleksja" tylko dla przypadków specyficznej dysleksji rozwojowej, tj. mającej miejsce u dziecka o normalnym poziomie intelektualnym, wychowującym się w sprzyjających warunkach środowiskowych, nieujawniającym organicznych upośledzeń sensorycznych i motorycznych.

Cała sytuacja staje się jeszcze bardziej zniechęcająca i zawikłana kiedy rozważymy, że prawie dwie trzecie wszystkich rodziców biorących udział w sondażu w USA (63%) powiedziało, że rozumie, że wczesna diagnoza trudności w uczeniu się takich jak dysleksja „stanowi formę skutecznego zaoszczędzenia pieniędzy wydawanych przez społeczeństwo”, czyli, że jest czymś pożądanym. Ten wynik jest ważny i należy powtórzyć, że dwie trzecie Amerykanów, którzy mają dzieci mówi, że wczesna diagnoza „LD” jest dobrą sprawą. A jednak, ci sami rodzice także mówią, że „bali się naznaczenia” etykietką „LD”. Rozwiązaniem tej zagadki jest to, że rodzice opóźniają swoje działania lub nie podejmują żadnych działań. Brzmi to tak, jakby mówili: „zdiagnozujcie inne dziecko...tylko nie moje!”. Sytuację taką można określić „syndromem NIMBY, tzn. syndromem "nie na moim podwórku". Zjawisko to polega na tym, że ludzie zgadzają się, na przykład, że ich region potrzebuje elektrowni...ale mówią po prostu wybudujcie ją z drugiej strony miasta: „tylko nie na moim podwórku, nie w pobliżu mojego domu!”.

Nie można pozwolić sobie jedynie na zrozumienie lęków i obaw ujawnianych przez rodziców w obliczu uzyskania przez nich informacji o tym, że ich dziecko jest inne, inaczej się uczy z powodu dysleksji. Jasne wydaje się, na podstawie danych sondażowych, że emocje wokół problemu LD i dysleksji pogłębiają się i wzmagają. Dlatego należy być dumnym z IDA i jej bratnich organizacji koncentrujących się wokół inicjatyw organizowanych przez CCLD oraz wdzięcznym Fundacji Tremaine. Dzięki nim można oprzeć się na najlepszych materiałach i najlepszych umysłach, aby pomagać w przełamywaniu tradycyjnych wzorców zachowań, stereotypów na temat LD, czy też rzetelnie informować rodziców oraz zmieniać mentalność, uwzględniając problem dysleksji i LD. Proces powolnego uświadamiania społeczeństwa amerykańskiego już trwa a IDA oraz bratnie organizacje objęły nad nim patronat.

LITERATURA

Lyon, G.R. (1996). Learning disabilities. Future of Children, 6, 54-75.
Reber, A.S. (1985). Dictionary of Psychology. Penguin Books.
Viall, J.T. (2001). Public perceptions...Lessons from the Coordinated Campaign for Learning Disabilities. Perspectives, 27, 3.