Metoda Dobrego Startu

Terapia trudności w uczeniu się

METODA DOBREGO STARTU. LE BON DEPART

Geneza metody Le Bon Depart

Twórczynią metody była Thea Bugnet, Holenderka z pochodzenia zajmująca się wychowaniem fizycznym (kulturą fizyczną). Polska wersja francuskojęzycznej metody Le Bon Depart, czyli Metody Dobrego Startu została po raz pierwszy przedstawiona przez M. Bogdanowicz, H. Jaklewicz i W. Loebl w 1969 roku. W polskiej wersji w porównaniu z oryginałem wprowadzono szereg nowych elementów, m.in. formę i układ ćwiczeń według własnego pomysłu. Opracowano nowe zestawy wzorów, do których dobrano polskie piosenki ludowe i dziecięce.

Zastosowanie

Ma ona dwojakie zastosowanie, tj. w rehabilitacji i w profilaktyce. Może być stosowana w odniesieniu do dzieci o prawidłowym rozwoju psychomotorycznym (aktywizując ten rozwój), jak i do dzieci o zaburzonym rozwoju (usprawniając nieprawidłowo rozwijające się funkcje).

Zastosowanie metody dobrego startu w profilaktyce

W ramach przygotowania dzieci do podjęcia nauki szkolnej - ćwiczenia przeprowadzane są w najstarszej grupie przedszkola oraz w ognisku przedszkolnym z dziećmi, które mają rozpocząć naukę szkolną.
W okresie poprzedzającym naukę czytania i pisania w klasie pierwszej, podczas lekcji, w formie zajęć śródlekcyjnych.
W celu usprawnienia motoryki uczniów młodszych klas szkolnych, w ramach, np. zajęć W.F.
W procesie usprawniania manualnego młodzieży podejmującej szkolenie zawodowe - metoda Le Bon Depart jest tak wykorzystywana we Francji.

Zastosowanie w rehabilitacji

Dzieci globalnie opóźnionych w rozwoju psychomotorycznym - ćwiczenia mogą być włączane do programu szkół specjalnych.
Dzieci o dysharmonijnym rozwoju psychomotorycznym w celu usprawnienia funkcji percepcyjno-motorycznych u dzieci z dysleksją, dysgrafią i dysortografią oraz zaburzeniami lateralizacji; w zespołach korekcyjno-kompensacyjnych na terenie szkoły.
Dzieci, które przejawiają niewielkie zaburzenia zachowania na skutek zaburzeń dynamiki procesów nerwowych lub zaburzeń emocjonalnych.

Wobec dzieci z trudnościami w pisaniu i czytaniu Metoda Dobrego Startu winna być stosowana jako jedna z wielu metod. Ma bowiem ona za zadanie uzupełnienie dotychczas stosowanych metod oddziaływania pedagogicznego o charakterze stymulującym i terapeutycznym, a nie zastępowanie nią dotychczasowych form pracy.

Struktura metody i przebieg zajęć

W metodzie tej występują 3 rodzaje ćwiczeń:

Ćwiczenia ruchowe (usprawnianie analizatora kinestetyczno-ruchowego).
Ćwiczenia ruchowo-słuchowe ( usprawnianie analizatora kinestytyczno-ruchowego i słuchowego).
Ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe (3 analizatory: kinestetyczny, ruchowy, słuchowy i wzrokowy).

Etapy w metodzie dobrego startu

I. Zajęcia wprowadzające

Ćwiczenia orientacyjno-porządkowe, np. marsz przy muzyce, zbiórka w szeregu, dwu szeregu (ćwiczenia dyscyplinujące, koncentrujące uwagę na zajęciach); ćwiczenia o charakterze musztry: postawa baczność, spocznij, wysunięcie prawej nogi, zwrot w lewo i prawo, w tył; ćwiczenia korekcyjne postawy ciała, ćwiczenia orientacji w lewej i prawej stronie schematu ciała i przestrzeni; różne sposoby powitania: podanie rąk, salutowanie, powitanie paluszków.
Słuchanie przez dzieci w pozycji siad piosenki z magnetofonu lub śpiewu nauczycielki - piosenka ta będzie towarzyszyła wszystkim ćwiczeniom wykonywanym podczas zajęć.
Rozmowa z dziećmi na temat treści piosenki, obrazowanie treści ilustracjami. Nauczyciel zwraca uwagę w odpowiedziach dzieci na to, czy zrozumiały treść piosenki, oraz na prawidłowość wymowy i sposób wypowiadania się, w razie potrzeby koryguje błędy i wyjaśnia niezrozumiałe wyrazy. Rozmowa to okazja do kształtowania słuchu fonematycznego, a w konsekwencji do wyodrębnienia ze zdań pojedynczych wyrazów, następnie sylab, głosek.

II. Zajęcia właściwe

Ćwiczenia ruchowe - zabawa ruchowa, np. lot jaskółki, zabawa w pociąg, chód bociana, kulawy wróbel, skacząca piłka (w programie ćwiczeń ruchowych należy uwzględniać zasadę stopniowania trudności, od łatwych ćwiczeń do trudnych, najpierw motoryki dużej potem motoryki małej); ćwiczenia ruchowe; relaksacyjne - zmniejszenie nadmiernego napięcia mięśniowego: może to być swobodny marsz, zaciskanie pięści i rozwieranie dłoni, ściskanie obu rąk i rozluźnienie ucisku (napięcie mięśniowe przeszkadza w pisaniu, powoduje usztywnienie stawu nadgarstkowego); ćwiczenia usprawniające ruchy rąk, palców: idzie rak, idzie kominiarz po drabinie, kosi łapki, powitanie paluszków.
Ćwiczenia ruchowo-słuchowe - do ćwiczeń ruchowych dołączamy element słuchowy, tj. piosenkę. Dzieci siedzą w ławce. Przed dzieckiem leży wałeczek z piaskiem w zasięgu ręki dziecka. Układ ręki: przedramię oparte o stół, pięść lub dłoń oparte na wałeczku. Podczas ćwiczeń dzieci uderzają (pięścią, dłonią lub opuszkami zgiętych palców w wałeczek) wystukując rytm śpiewanej piosenki. Najpierw zaczynamy od wałeczków a potem wprowadzamy woreczek.
Ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe - podstawę ćwiczeń stanowią wzory ruchowe. Hierarchia wzorów: wzory-linie pionowe (1A - 1B); wzory-linie pionowe i poziome (1C - 1G); ukośne i łamane (2A - 2G); figury geometryczne: koło, kwadrat, prostokąt, trójkąt (3A - 3G), linie krzywe (4A - 4G) - wymagają one największej precyzji ruchów. Do wzorów dobrane są odpowiednie piosenki, których rytm jest zgodny z układem elementów wzoru. Ćwiczenia polegają na odtwarzaniu ruchem (element ruchowy) wzorów graficznych (element wzrokowy) w rytm jednocześnie śpiewanej piosenki (element słuchowy) i przebiegają według ustalonego schematu.

Etapy ćwiczeń ruchowo-słuchowo-wzrokowych

1. Próba samodzielnego odtwarzania ruchem rytmu piosenki lub dobieranie wzoru do piosenki.

2. Pokaz i omówienie wzoru, demonstracja ćwiczenia.

3.Utrwalenie wzoru i jego powiązania z piosenką - wodzenie palcem po wzorze.

4.Odtwarzanie wzoru różnymi technikami:

W powietrzu ręką (odwzorowywanie z planszy, następnie z pamięci), na podłodze, nogą.
Na powierzchni stołu lub podłogi, palcem; na tackach z piaskiem, palcem.
Na dużym arkuszu (papier pakowy, gumolit) lub na tabliczkach, kredą (węglem, kredkami woskowymi).
Na kartce papieru z bloku rysunkowego, pędzlem, ołówkiem, kredką lub w zeszycie bez liniatury, ołówkiem.
W liniaturze zeszytu, ołówkiem (mazakiem, długopisem).

Ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe mają największe znaczenie w Metodzie Dobrego Startu. Kształcą funkcje psychomotoryczne w sposób wszechstronny. Wzory graficzne przyswajane są polisensorycznie. W pierwszej fazie ćwiczeń obrazy wzrokowe są wzmacniane doznaniami dotykowymi i kinestetyczno-ruchowymi (wodzenie palcem po wzorze). Ćwiczenia rozwijają percepcję wzrokową (analiza i synteza wzrokowa) przez analizowanie elementów wzoru i syntetyzowanie ich w czasie odtwarzania. Ćwiczenia kształcą koordynację wzrokowo-ruchową w czasie odtwarzania wzorów graficznych za pomocą ruchów. Usprawniają motorykę kończyn: precyzję i koordynację ruchów (współdziałanie ręki i nogi). Ćwiczą też pamięć wzrokową, gdy dzieci odtwarzają z pamięci wzory graficzne o trudnej strukturze. Kształcą orientację przestrzenną ze względu na konieczność reprodukowania wzorów zorientowanych przestrzennie, zlokalizowanych przestrzennie, a ich elementów w strukturze wzoru. Także ze względu na zachowanie określonego kierunku ruchu przy kreśleniu wzoru i szlaczków (od lewej do prawej) i przy kreśleniu linii i okręgów ( góra - dół, lewa - prawa strona) utrwalają prawidłową orientację w przestrzeni.

III. Zakończenie zajęć, zajęcia końcowe

Zajęcia kończy się zabawą z piosenką. Mają te ćwiczenia charakter ruchowo-słuchowy. Polegają one na ilustrowaniu treści śpiewanej piosenki ruchami odpowiednio dobranymi pod kątem przydatności terapeutycznej, np. "Nie chcę cię" - zabawa, w której występuje podawanie na przemian prawej i lewej ręki - kształtowanie orientacji w schemacie ciała. Zajęcia muszą także dać odpoczynek, relaksację, rozładowywać napięcie emocjonalne.

Sposób organizacji zajęć

Stosuje się dwie formy: indywidualną i zespołową. Zajęcia indywidualne prowadzi się wówczas gdy dziecko ma poważne zaburzenia funkcji percepcyjno-motorycznych i nie potrafi z tego powodu pracować w zespole; nie nadąża za grupą, wymaga wolniejszego tempa pracy, częstszych ćwiczeń i dłuższego czasu do ich opanowania.

Liczebność zespołu

Jest większa wtedy, gdy metodę stosujemy w celu przygotowania do nauki pisania i czytania dzieci bez zaburzeń rozwoju psychomotorycznego. W przedszkolu ćwiczenia prowadzone są więc jednorazowo z grupą 15 dzieci (połowa grupy). W szkole ćwiczenia mogą obejmować całą klasę. Gdy Metodę Dobrego Startu stosujemy w rehabilitacji dzieci o zaburzonym rozwoju psychomotorycznym zespół nie powinien liczyć więcej uczestników niż 7-8 dzieci - bez względu na to, czy są one w wieku szkolnym (zespół korekcyjno-kompensacyjny) czy też przedszkolnym (grupa korekcyjna).

Czas trwania zajęć

W przedszkolu odbywają się raz w tygodniu i trwają 20 minut z grupą 5-latków, a 30 minut z grupą 6-latków. Zajęcia w zespole terapeutycznym z dziećmi w wieku szkolnym mającymi trudności w czytaniu i pisaniu mogą trwać pełną godzinę lekcyjną - 45 minut i należy je organizować także 1 raz w tygodniu.

LITERATURA

Bogdanowicz, M. (1965). Metoda Dobrego Startu. WSiP. (obecnie są dostępne nowsze wydania tej książki z lat 80. i 90.)