Neurotyzm i styl unikowy radzenia sobie a nieprzystosowanie
Zachowanie antyspołeczne, zaburzenia osobowości, emocji i seksualności
NEUROTYZM, STYL UNIKOWY RADZENIA SOBIE A NIEPRZYSTOSOWANIE SPOŁECZNE
Neurotyzm, styl unikowy radzenia sobie oraz nieprzystosowanie są powiązane ze sobą. Hewitt i Flett (za: Gomez i in., 1999) przyjęli, że związek między osobowością neurotyczną, radzeniem sobie a złym przystosowaniem można zobrazować za pomocą takich modeli jak: addytywny (ang. additive), moderacyjny (ang. moderational) i mediacyjny (ang. mediational).
Na modelu addytywnym skutki wywierane przez osobowość i unikowe radzenie sobie są według Parkesa niezależne od siebie i bezpośrednio powiązane z nieprzystosowaniem (Parkes). Model moderacyjny (modelem interaktywny) Wheaton prezentuje nieprzystosowanie jako interakcję miedzy osobowością neurotyczną, a radzeniem sobie. Na modelu mediacyjnym wadliwe przystosowanie jest w pośrednim związku z osobowością na rzecz stylu radzenia sobie. Wyniki badań uzyskane przez Gomez i in. potwierdzają zasadność wszystkich modeli w zakresie relacji pomiędzy poczuciem kontroli, unikowym stylem radzenia sobie a złym przystosowaniem nastolatków. Ich uzupełnieniem jest model zróżnicowanego wyboru skuteczności (ang. differential choice-effectiveness model), autorstwa Bolgera i Zuckermana. Na tym modelu poszczególne wymiary osobowości są powiązane z poszczególnymi stylami radzenia sobie oraz ze skutecznością radzenia sobie (Schemat 1).
Schemat 1. Modele wyjaśniające zależności między neurotyzmem, unikowym stylem radzenia sobie a nieprzystosowaniem społecznym (źródło: Gomez i in., 1999 za: Gindrich, 2007. s. 106)
W badaniach Gomeza i in. dokonano analizy skutku wywieranego przez neurotyzm i styl unikowy na złe przystosowanie, efektu wywołanego przez interakcję między unikowego radzenia sobie a neurotyzmem, rezultatu mediacyjnego powodowanego przez styl unikowy radzenia sobie w kontekście związku między neurotyzmem a nieprzystosowaniem oraz modelu różnicowania skutecznego wyboru. Gomez i in (za: Gindrich, 2007) doszli do wniosku, że neurotyzm był dodatnio skorelowany z nieprzystosowaniem i unikowym stylem radzenia. Mówiąc prościej, im wyższy był poziom neurotyzmu, tym bardziej nasilone były symptomy nieprzystosowania i częściej badani stosowali unikowy styl radzenia sobie. Potwierdzenie wyników badań Gomez i in. można znaleźć u wielu innych badaczy (Gindrich, 2007).
LITERATURA
Gindrich, P. (2007). Psychospołeczne komponenty nieprzystosowania. Wybrane zagadnienia. Wyd. UMCS.
Gomez, R., Bounds, J., Holmberg, K., Fullarton, C., Gomez, A. (1999). Effects of neuroticism and avoidant coping style on maladjustment during early adolescense. Personality and Individual Differences, 26, 305-319.