Syndrom berserk

Zachowanie antyspołeczne, zaburzenia osobowości, emocji i seksualności

SYNDROM BERSERK, SYNDROM MASOWEGO MORDU

Terminologia i etymologia syndromu berserk, syndromu masowego mordu

Pojęcie berserk w języku angielskim jest przymiotnikiem utworzonym od rzeczownika berserker. Rzeczownik berserker pochodzi od islandzkiego słowa berserkr, tłumaczonego jako bearsark lub bear-shirt, co może znaczyć “koszula ze skóry niedźwiedzia” lub “noszący koszulę” (New Webster’s Dictionary of The English Language, 1989). Zgodnie z innymi źródłami, Berserk to imię własne noszone przez wojownika - wnuka mitycznego, ośmiorękiego Starkaddesa, który nigdy nie walczył w zbroi, lecz w ber sark lub w skórze niedźwiedzia. Nazwa ta przyjęła się także w odniesieniu do grupy awanturników i zabójców, którzy zakłócili spokój społeczności Wikingów w latach 870-1030 po narodzeniu Chrystusa. Norwescy historycy twierdzą, że Berserkowie byli gigantycznymi ludźmi, którzy w stanie dzikiej wściekłości i furii, stawali się skrajnie silni i odporni na ból. Cechowali się irracjonalnością i zachowywali się jak dzikie zwierzęta. Historycy podejrzewają także, że ich irracjonalne, szalone zachowanie destruktywne mogło wynikać ze spożywania grzyba o nazwie Amanita Muscaria czyli muchomora czerwonego (Palermo, 1997 za: Gindrich, 2007). Analiza historyczna potwierdza to, w jaki sposób rozumie się pojęcia berserk lub berserker w dostępnych słownikach. Przykładowo berserker to: “pewien typ dzikiego wojownika lub mistrza walki w czasach pogańskich w Skandynawii; osoba cechująca się skrajną przemocą i wściekłością” (New Webster’s Dictionary of The English Language, 1989, s. 145). Przymiotnik berserk oznacza: “szalony i ogarnięty gwałtownym gniewem, złością” (Longman Dictionary of Contemporary English, 1987, s. 85). Mając na względzie fakt, że zachowanie antysocjalne masowego mordercy jest postrzegane jako czyn dokonany przez jednostkę, która doznała szału, można uznać, że jednym z przejawów syndromu szaleńca (berserk syndrome) jest dokonywanie masowych morderstw. Masowe morderstwo jest przestępstwem, w którym działający zwykle indywidualnie agresor, “za jednym zamachem” zabija celowo wielu ludzi w określonym kontekście społecznym. Określenie “za jednym zamachem” jest w tym przypadku szczególnie ważne. Masowy mord (mass murder) następuje w tym samym czasie. Natomiast zabójstwo seryjne (serial killing) jest dokonywane w następujących po sobie okresach (Palermo, 1997 za: Gindrich, 2007).

Znane typologie masowych zabójców

Autorem ciekawej klasyfikacji sprawców masowych mordów jest Dietz (za: Gindrich, 2007). Badacz ten wyróżnia trzy typy masowych zabójców:

Sprawców całkowitej destrukcji rodziny (ang. family annihilators).
Pseudokomandosów (ang. pseudo-commando).
Zabójców atakujących z zaskoczenia (ang. hit-and-run killers).

Za podstawowe motywy ich antysocjalnych zachowań uznaje się poczucie gniewu oraz zemstę, nie wykluczając powodów altruistycznych. Masowe mordy dokonywane na własnej rodzinie stanowią połowę wszystkich masowych zabójstw (Palermo, 1997 za: Gindrich, 2007).

Różnicowanie seryjnych zabójców oraz zabójców będących sprawcami masowych mordów

W literaturze podkreśla się, że seryjni mordercy (ang. serial killers) powinni być odróżniani od zabójców będących sprawcami masowych rzezi (masakry) (ang. mass murderers). Palermo (za: Gindrich, 2007) rozpoznał 12 cech charakterystycznych dla wszystkich masowych, ale nie seryjnych zabójców:

Wśród sprawców masowych morderstw przeważają biali mężczyźni. Ich przedział wiekowy jest dłuższy niż zabójców seryjnych. Przeprowadzona w latach 1949-1995 analiza ujawniła, że większość masowych zabójców miała powyżej 25 lat, a seryjni, wielokrotni zabójcy byli średnio w młodszym wieku od masowych morderców (ich przedział wiekowy to od 19. do 54. roku życia).
Sprawcy masowych zabójstw są impulsywni i nie obawiają się schwytania lub zabicia podczas dokonywania przestępstwa.
Masowi mordercy zwykle dokonują zbrodni w miejscach publicznych, z wyjątkiem tych spośród nich, którzy zabijają członków swojej własnej rodziny.
Zabójca dużej liczby ludzi cechuje się impulsywnością, a więc nie obawia się pozostawienia na miejscu zbrodni dowodu prowadzącego do jego ujęcia przez policję.
Po dokonaniu masowego mordu następują krótkie okresy obsesyjnego myślenia oraz nieokreślonych przygotowań do mającego się pojawić czynu destruktywnego, co może wywołać wrażenie, że zbrodnia została dokonana z premedytacją. Miejsce w którym, dokonano czynu antysocjalnego względem wielu ludzi, nie było wcześniej specjalnie przygotowywane przez takiego mordercę.
Masowy zabójca zna się na broni palnej i zwykle posiada jej różne rodzaje, np. pistolety, strzelby, karabiny.
Sprawca masowego zabójstwa czasami ujawnia antagonistyczne, buntownicze, gwałtowne zachowanie, zmienność nastrojów, frustrację lub jest pod opieką psychiatryczną. Może cechować się osobowością chwiejną emocjonalnie, depresją, paranoją.
Wypowiedzi werbalne lub pisemne masowego zabójcy są wyrazem jego głębokiej frustracji, która wynika z poczucia niesprawiedliwości społecznej, powodowanej przez pracodawców, przedstawicieli władz lub cały system społeczno-polityczny. Masowe morderstwo jest przejawem protestu.
Masowe morderstwo jest zwykle przestępstwem o zasięgu lokalnym i nie ulega powtórzeniu. Masowi zabójcy częściej pojawiają się w wielkich miastach.
Masowy morderca może lub mógł nadużywać substancji psychoaktywnych, takich jak: alkohol, narkotyki.
Masowy zabójca jest przez opinię publiczną uważany za chorego umysłowo albo za jednostkę ze “wzburzonym wnętrzem”, niemogącą poradzić sobie ze stresorami psychospołecznymi.
Masowe morderstwo często kończy się samobójstwem jego sprawcy. Samobójstwo to przypomina śmierć biblijnego Samsona, który zabił siebie, mordując swoich wrogów – Filistynian (Palermo, 1997 za: Gindrich, 2007).

LITERATURA

Finnegan, E.G., Vadakekalam, T. (1989). New Webster's Dictionary of The English Language. Surjeet Publications Delhi.

Gindrich, P. (2007). Psychospołeczne komponenty nieprzystosowania. Wybrane zagadnienia. Wyd. UMCS.

Quirk, R. et al. (1987). Longman Dictionary of Contemporary English. New Edition London.