Zjawisko złego przystosowania w wymiarze globalnym

Wstępne rozważania w zakresie terminologii, epidemiologii oraz symptomatologii

ZŁE PRZYSTOSOWANIE SPOŁECZNE W WYMIARZE GLOBALNYM

Złe przystosowanie jest najczęściej analizowane z uwzględnieniem wymiaru indywidualnego (złe przystosowanie osobowościowe - zaniżona samoocena, patologicznie wysoka samoocena, niskie poczucie własnej wartości, patologia rozwoju "ja") lub społecznego (konflikty, agresja, przemoc, wrogość w relacji jednostka - grupa; grupa - jednostka; naznaczanie społeczne osób odbiegających od norm socjo-kulturowych), a rzadziej czyni się próby interpretacji tego zjawiska w wymiarze globalnym. W wymiarze globalnym można mówić o czynnikach makroekonomicznych, które mogą sprzyjać powstawaniu objawów złego przystosowania w kontekście zaburzeń zdrowia psychicznego. Czynniki, o których mowa, mogą na przykład dotyczyć niesprawiedliwej dystrybucji środków finansowych na świecie (podziału świata na "bogatą północ" i "biedne południe") bądź panowania w niektórych, nielicznych krajach na świecie, systemów skrajnie totalitarnych. W krajach tych niesprawiedliwy podział środków finansowych sprowadza się do przekazywania środków budżetowych na rozwój zbrojeń i ogólnoświatowego terroryzmu, propagandę komunistyczną kosztem środków na pomoc socjalną, służbę zdrowia, inne usługi dla ludności (np. Kuba, Libia, Korea Północna).

Dokonując charakterystyki w wymiarze globalnym zjawiska złego przystosowania społecznego można wykorzystać dane pochodzące z Banku Światowego oraz WHO (por. Czernikiewicz, 2000). Zaprezentowane dane pochodzą z lat 90. XX wieku. Współcześnie wydatki dotyczące wskazanych priorytetów i potrzeb świata mogą być o wiele wyższe.

Tabela 1. Światowe priorytety w rocznych wydatkach (dane z Banku Światowego za rok 1999) - część pierwsza

Potrzeby świata	Miliardy $	Priorytety	Miliardy $
Podstawowa edukacja dla wszystkich	6	Kosmetyki w USA	8
Woda i kanalizacja dla wszystkich	9	Lody w Europie	11
Opieka ginekologiczna i położnicza (podstawowa dla wszystkich kobiet)	12	Perfumy w Europie i USA	12
Podstawowa opieka zdrowotna i podstawowe wyżywienie w krajach rozwijających się	13	Jedzenie dla psów i kotów w USA i Europie	17
Razem	40	Razem	48

Tabela 2. Światowe "priorytety" w rocznych wydatkach (dane z Banku Światowego za rok 1999) - część druga

Priorytety	Miliardy $
Rynek rozrywki w Japonii	35
Papierosy w Europie	50
Alkohole w Europie	105
Narkotyki na świecie	400
Rynek zbrojeń na świecie	780
Razem	1370

Tabela 3. Główne przyczyny niepełnosprawności w wymiarze globalnym (Murray i Lopez, 1996 za: Czernikiewicz, 2000)

Wszystkie przyczyny	Miliony
Depresja	50,8
Niedokrwistość z niedoboru żelaza	22
Urazy w wyniku wypadków	22
Uzależnienie od alkoholu	15,8
Przewlekła obturacyjna choroba płuc	14,7
Zaburzenia dwubiegunowe	14,1
Wady wrodzone	13,5
Zapalania kostno-stawowe	13,3
Schizofrenia	12,1
Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne	10,2

Tabela 4. Wskaźniki umieralności za 1997 rok w wymiarze globalnym (WHO, 1997 za: Czernikiewicz, 2000)

Przyczyna	Liczba osób zmarłych z tej przyczyny
AIDS	300 000
Wypadki drogowe	850 000
Rak płuc	970 000
Samobójstwa	820 000

W wymienianych przez Andrzeja Czernikiewicza kryzysach, istniejących we współczesnym świecie, wyraźnie wybrzmiewa duch moralnego niepokoju.

Kryzys ekonomiczny

Sytuacja, w której ponad połowa ludzkości nie ma dostępu do wody do picia, a ponad miliard ludzi żyje w warunkach poniżej minimum socjalnego.

Kryzys opieki socjalnej

Sytuacja w wymiarze globalnym, gdy w rękach trzech najbogatszych ludzi świata znajduje się większy majątek, niż suma rocznego dochodu narodowego 48 najbiedniejszych krajów świata.

Kryzys duchowy

Sytuacja, w której używając słów Gandhiego, wielu ludzi jest tak ubogich, iż widzą oni Boga tylko w postaci niecałej kromki chleba dziennie.

Kryzys demokracji i ekonomiki

Ponad 1,3 miliarda ludzi na świecie ma dzienny dochód niższy niż 1 dolar (Czernikiewicz, 2000).

Ponadto, moim zdaniem, można mówić o następujących kryzysach.

Kryzys kobiecości i macierzyństwa

Jest to funkcjonowanie kobiet w rolach typowo męskich, niezgodnych z ich gospodarką hormonalną i rolami socjalnymi (tj. rolą żony i matki), co wpływa na coraz większą liczbę zaburzeń takich jak premenstrualne zaburzenie dysforyczne, czy też depresja postmenopauzalna. To sukcesywnie zwiększające się znaczenie tendencji feministycznych we współczesnym świecie. To także zaburzenia odżywiania, stanowiące niekiedy "śmiertelny problem głównie dla kobiet".

Kryzys męskości i ojcostwa

To sytuacja, w której z różnych powodów w rodzinie brakuje przygotowanego do pełnienia dojrzałej roli ojca.

Kryzys instytucji małżeństwa

To sytuacja, w której zwiększa się popularność związków wolnych i rozwodów, które mogą wynikać z relatywizmu moralnego lub tzw. nieodpowiedzialnego stosunku do życia. Nie mam na myśli tutaj sytuacji, w której rozwód stanowi jedyne możliwe wycofanie się z klimatu beznadziejności związku małżeńskiego (tj. wtedy, gdy partnerka lub partner po prostu nie nadaje się do życia).

Kryzys urbanistyczny

To sytuacja, w której jest coraz więcej ludzi w miastach, a w konsekwencji następuje zanik więzi międzyludzkich w rodzinach i poza nią (dominacja modelu rodziny jednopokoleniowej - moje dzieci, twoje dzieci, nasze dzieci). Taki model rodziny może sprzyjać zaburzeniom zachowania, nadużywaniu substancji psychoaktywnych, zaburzeniom afektywnym, zaburzeniom osobowości. Substytutem dla braku właściwych więzi międzyludzkich może stać się internet, którego nadmierne stosowanie może zrodzić niebezpieczeństwo wykluczenia społecznego, egocentryzmu, egoizmu.

Kryzys motoryzacji

To sytuacja, w której z roku na rok wrasta liczba samochodów na świecie, co zmniejsza, pomimo wspaniałych rozwiązań komunikacyjnych, przepustowość dróg i zwiększa prawdopodobieństwo drogowych katastrof, karamboli, w których giną ludzie (pomimo ogromnego postępu w zakresie bezpieczeństwa).

Kryzys ekologiczny

To sytuacja, w której w wyniku braku świadomości ekologicznej, następuje stopniowe zaśmiecanie i zanieczyszczanie globu różnymi odpadami, których nie da się przetworzyć w procesie tzw. recyclingu. Podobno współcześnie w oceanach jest więcej plastiku, tworzyw sztucznych niż ryb.

Kryzys mediów

To sytuacja, w której w telewizji treści kultywujące model wygodnego życia (bóg Mamony, mit wolnego seksu, mit macho, tanie ryzykanctwo) dominują nad treściami wartościowymi (np. kino moralnego niepokoju - twórczość Kieślowskiego, Jarmuscha, Milosa Formana, Wernera Herzoga czy też Altmana). To sytuacja, w której karmi się świadomość masową, bezduszną tandetą (opery mydlane, osadzone w bajkowej scenerii seriale, ogólnopolski striptease społeczny typu BIG BROTHER).

Kryzys instytucji kościelnej

To sytuacja, w której Kościół zamiast wychowywać w duchu moralnym społeczeństwo, włączył się zanadto w życie ekonomiczne kraju, tak jak inne instytucje państwowe, co może mieć opłakane skutki dla autorytetu Kościoła.

LITERATURA

Czernikiewicz, A. (2000). Ochrona zdrowia psychicznego u progu nowego wieku - wyzwania i nadzieje. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio D, LV Suppl. VII., 1-4.